We maken het samen!

Om de kracht van het Repair Café als levendige ontmoetingsplek te ontdekken stapte ik in de trein naar het noorden om een kijkje te nemen bij het Repair Café Groningen. Een Repair Café met een extra dimensie: sinds dit jaar vinden de reparatiemiddagen plaats in het Clubhuis voor Doven. Juist een groep voor wie contact maken met anderen en die contacten onderhouden moeilijker is dan voor mensen die wel horen.

Ruim tweehonderd Repair Cafés verspreid door het land zijn er al opgericht in de paar jaar tijd dat het concept bestaat. Een succes, dat is duidelijk. Een Repair Café combineert dan ook het nuttige met het aangename: repareren, kennisoverdracht en ontmoeting. Kapotte spullen worden door handige vrijwilligers – áltijd in aanwezigheid van en zo mogelijk met medewerking van de eigenaar van het kapotte voorwerp – gratis gerepareerd. Dat is goed voor milieu en portemonnee en bezoekers leren ervan, ook al slaagt zeker niet elke reparatie. Op de middagen heerst veel gezelligheid, want het heet niet voor niets ‘café’: een praatje tussen bezoeker en reparateur of tussen bezoekers onderling is net zo belangrijk als een werkende kruimeldief.

Iets gezelligs in de buurt

Adri Groenendal (55) is de initiatiefnemer van het Groningse Repair Café, dat nu drie jaar bestaat. “Het begon met het zien van een filmpje over hoe we met onze planeet omgaan en hoe we bergen afval creëren door spullen weg te gooien zonder te kijken naar eventueel hergebruik. Toen ik hoorde van het Repair Café dacht ik: dat ga ik hier ook doen. Mijn drijfveer is primair duurzaamheid. Daarnaast wil ik mensen bij elkaar brengen door iets gezelligs in de buurt te organiseren”, vertelt de van beroep psychiatrisch verpleegkundige.

Groenendal ging aan de slag met een groepje mensen dat elkaar kende van Transition Town en ooit grootse plannen had om een Groningse energiemaatschappij op te richten. Die plannen bleken te ambitieus: “Het Repair Café is een heel concreet project dat goed is voor milieu en duurzaamheid en makkelijk op te zetten is: als je een ruimte hebt, reparateurs, gereedschap en materiaal kun je beginnen.”

Over Repair Café Groningen

  • Tweemaandelijks is er op een vaste zaterdag van 13 tot 17 uur een reparatiemiddag. Gemiddeld komen er vijftig bezoekers.
  • Het Repair Café is gehuisvest op de eerste etage van het Clubhuis voor Doven in het centrum van Groningen. Het Repair Café maakt gratis gebruik van de ruimte. Baropbrengsten zijn voor de dovenclub. Reparaties zijn kosteloos; er is een fooienpot voor een vrijwillige bijdrage (opbrengst gemiddeld 100 euro per keer).
  • Het Repair Café Groningen ontving een startsubsidie van 1200 euro van de gemeente voor aanschaf van materiaal, tafelbedekking e.d. Daarnaast staat de gemeente bij met printwerk voor flyers en met een advertentie in de gratis huis-aan-huiskrant Groninger Gezinsbode.
  • Tijdens een Repair Café bijeenkomst zijn er twee door de overheid gefinancierde tolken van het Clubhuis voor Doven aanwezig.

Doven participeren

Het Repair Café is sinds begin dit jaar te gast bij het Clubhuis voor Doven. “Een dove vriend was eens uitgenodigd om mee te gaan naar een reparatiemiddag. Na afloop vertelde hij me hoe leuk het daar was met al die horende mensen”, vertelt – met behulp van een doventolk – Dirk-Jan Reitsma, bestuurder van het clubhuis. “Op de website van het Repair Café zag ik dat ze op zoek waren naar een locatie in het centrum. Toen boden wij ons clubhuis aan.”

Want ook voor de dovenvereniging ziet Reitsma belang bij de samenwerking: “Wij willen de wereld van de doven meer bekendheid geven bij de horenden. We willen zichtbaar zijn, de drempel verlagen in het contact tussen beide werelden. Bovendien laten we hiermee zien dat we de duurzaamheidsdoelstelling van het Repair Café steunen.” Hij voegt eraan toe: “We kunnen als doven niet integreren, wel participeren.” Vrijwilligers van de dovenclub doen tijdens reparatiemiddagen de bar. Doventolken lopen rond om het contact tussen doven en ‘horenden’ te vergemakkelijken.

Gezamenlijke lunch

Voorafgaand aan elke Repair Café-middag is er een gezamenlijke lunch voor de vrijwilligers – soep en broodjes – betaald uit de fooienpot. “Even een praatje met elkaar, zeker omdat wij maar eens per twee maanden repareren”, zegt Groenendal. Zo’n start draagt bij aan de gezelligheid tijdens de middag. Kyra, viltspecialist aan de textieltafel – “ik metsel met wol” – doet sinds kort mee: “De sfeer tussen de reparateurs onderling is zo ontzettend leuk. Ik kom hier voor het duurzame doel en ik vind daarbij een heleboel gezelligheid. Daar had ik niet op gerekend.”

Het Repair Café kent een losse organisatie, legt Groenendal uit: “We gebruiken de naam en het logo van de landelijke stichting Repair Café en we hebben haar huisregels overgenomen, waarin bijvoorbeeld staat dat het Café niet verantwoordelijk is voor het mislukken van een reparatie. Verder zijn we autonoom. We hebben geen stichting, geen statuten.” Er zijn zes organisatoren – waaronder twee vrouwen – betrokken bij de organisatie van de reparatiemiddagen, met Groenendal als coördinator. Ongeveer 25 reparateurs helpen mee.

Reparateurs

“De leeftijd van de vrijwilligers loopt uiteen van 14 tot 75 jaar”, vertelt mede-organisator en contactpersoon voor de reparateurs, Jeannet Stada. “Driekwart is man. Voor zeker de helft sluit dit aan bij hun beroep. De rest bestaat uit enthousiaste hobbyisten. Zo is er een jongen die de kunst van het thuisklussen van zijn vader heeft afgekeken.” Stada weet dat de meeste reparateurs het druk hebben met baan, studie, opleiding, ander vrijwilligerswerk. “Er zijn nauwelijks mensen bij die dit doen omdat ze weinig of niets om handen hebben.”

Na de lunch geeft Reitsma op verzoek van de reparateurs en met behulp van zijn tolk een korte uitleg over de dovengebarentaal. Een bijzonder moment, er wordt met aandacht geluisterd. Daarna zoeken de vrijwilligers hun reparatietafels op, die via kabels over de vloer verbonden zijn met elektra. De middag kan beginnen.

Duurzame generatie

Een flinke rij bezoekers met kapotte spullen heeft zich verzameld bij de inschrijftafel. Ik zie nogal wat ouderen, mannen en vrouwen. Voorzien van een volgnummer wachten de bezoekers aan de leestafel of bar op hun beurt. Ze maken een praatje, lezen wat of kijken rond, al dan niet met een drankje.

Een vrouw aan de leestafel vertelt dat haar moeder ook wel eens in het Repair Café komt: “Een generatie die nog veel meer gewend is om dingen te bewaren.” Zelf komt ze voor de eerste keer. Een paar ouderen – de een met een kapotte tas, de ander met een defecte broodbakmachine – komen eveneens voor de eerste keer. Beiden hadden over de Repair Café-middag in de Gezinsbode gelezen.

Samen bezig

Aan de reparatietafels is van alles te beleven. Stille concentratie, interactie tussen reparateur en bezoeker over wat er aan de hand is, vragen, antwoorden, uitleg., Een oudere dame kijkt geboeid naar wat de reparateur doet met haar defecte strijkbout. Elders is een jongere vrouw nieuwsgierig zelf aan de slag. De bedoeling is dat de vrijwilligers de bezoekers zo veel mogelijk bij de reparatie betrekken, ze laten meekijken of meehelpen. Zo zijn mensen samen bezig.

De sfeer is ontspannen, geanimeerd. Ik hoor vrolijk gelach, zie gebarentaal, hoor de herrie van een stofzuiger die getest wordt. Bezoekers leren meteen iets over repareren, dat ze niet bang hoeven te zijn om iets uit elkaar te halen en dat ze soms met hele simpele middelen iets kunnen repareren, zoals houten speelgoed lijmen of een broek repareren met een nylonkous. “En als de conclusie is dat iets niet kan worden gerepareerd, gaan mensen wel met een inzicht rijker naar huis”, aldus Groenendal. Dat kan ook de reparateur zijn. Reitsma: “Doven hebben om wakker te worden een wekker die trilt. Die is ook wel eens aangeboden ter reparatie, die reparatie lukte helaas niet, maar de horenden leren dan wel dat voor doven een trillende wekker een hulpmiddel is om wakker te worden. Zulke kennis kweekt begrip voor elkaar.”

Ontmoeting

De ene reparateur heeft vooral plezier in het repareren zelf. De ander vindt het sociale eromheen net zo belangrijk, zoals Louis, reparateur van het eerste uur: “Voor mij gaat het om de ontmoeting tijdens het knutselen, de verhalen die je hoort – bijvoorbeeld als iemand een kapot ding jarenlang heeft bewaard – de lol die je met elkaar kunt hebben. Ik maak er elke keer een feestje van. Als bezoekers ervoor openstaan natuurlijk.”

Reparateur Kyra vindt het contact met de doven een meerwaarde van dit Repair Café. “We zijn hier te gast bij een dovenclub. Een wereld die ik niet ken. Er is toch een kloof tussen doven en horenden. En hun taal fascineert me enorm. Dat je met gebaren zo ontzettend veel kunt zeggen. Ik heb een paar keer iets voor dove mensen gerepareerd. Er was een tolk bij, maar ik probeerde zo veel mogelijk direct te communiceren. Door middel van liplezen of met mijn eigen simpele gebarentaal.”

Met een glimlach naar huis

De aanloop op een Repair Café-middag in Groningen verschilt per keer. En meestal zijn er veel nieuwkomers, maar ook mensen die al eerder kwamen, soms met kapotte spullen, soms alleen om te kijken of voor een praatje. Groenendal: “Het is hier heel laagdrempelig. Iedereen is welkom.” En volgens Reitsma ontdekken op de middagen horenden dat je ook met een dove contact kunt hebben, en kunt communiceren, eventueel via een tolk. Wat hij wil benadrukken is: “Dove mensen zijn gewone mensen. Ze worden evengoed blij van ontmoeting.”

Nawoord

Zichtbaar en voelbaar is de sfeer in het Repair Café Groningen gezellig en geanimeerd. Anders dan in de meeste gewone cafés zijn bezoekers niet passieve consumenten, maar hebben zij een actieve inbreng. Niet alleen omdat ze iets uit hun persoonlijke leefwereld bij zich hebben dat ze van waarde vinden om te behouden en waar een verhaal aan vast zit, maar ook omdat ze betrokken worden bij de reparatie ervan. Zo'n formule verlaagt – ook en misschien wel juist voor ouderen – de drempel om de deur uit te gaan voor sociale contacten. Dat in het Groningse Repair Café de wereld van horenden en doven samenkomen, verbreedt en verrijkt deze basis voor verbinding.

Carin Giesen, augustus 2014