Eenzame senior heeft vooral behoefte aan sociale zorg

‘Jong+Oud=Goud’ heet het project waarmee Stichting SeniorenStudent eenzame ouderen voor een jaar aan een studentvrijwilliger koppelt. Om die senioren te ondersteunen in het onafhankelijk en gelukkig ouder worden. Drijvende kracht achter het project zijn Anne en Lotte van Oudheusden. De stichting komt voort uit het zorgbedrijf Careibu dat de twee zussen opzetten terwijl ze zelf nog student waren. Inmiddels bestieren ze een landelijk netwerk en breiden ze dat dit jaar uit naar Duitsland. Het verhaal van twee rasonderneemsters met een groot sociaal hart: “Eenzame ouderen hebben vooral een sociale zorgbehoefte.”

SeniorenStudent

Tedere zorg

Roerende getuigenissen zijn het, zoals de ‘ambassadeurs’ van Stichting SeniorenStudent vertellen over ‘hun’ studentvrijwilliger. “Als Judith er niet was, was ik er ook niet meer. Judith heeft mijn leven verlengd”, verzekert Gerard van 89. Judith is zijn engel, zegt hij op de site van de stichting. “Ik kan helemaal mezelf zijn bij Judith. We begrijpen elkaar en kunnen over allerlei onderwerpen praten. Door Judith in mijn leven, ben ik van waarde gebleven.” Ton (90), Marina (77) en Anne Marie (67) zijn al even lovend over de ‘tedere zorg’ van de studentvrijwilligers. “Lisa vult de leegte voor mij op”, zegt Anne Marie. Ton is blij dat, toen de huisarts hem vroeg mee te doen aan een project voor eenzame ouderen, Charlotte “uit de bus kwam rollen”: “Ik kijk ernaar uit als Charlotte komt en vind het heerlijk om wat te praten met haar.” Marina noemt Stichting SeniorenStudent “een werelduitvinding”. En de senior die Omroep Max voor de camera haalde bij het bezoek van koning Willem-Alexander aan de stichting, toonde zich ook in zijn sas met zijn studerende maatje: “Het heeft mij echt uit het isolement gehaald. Elke keer krijg je een duwtje naar voren.”

Energie-injectie

“Studenten geven ouderen een energie-injectie”, lacht Anne van Oudheusden (29) in haar werkkamer in een bedrijfsverzamelgebouw in Amsterdam-Noord. Maar voor de studenten schept het contact met senioren ook een kans: “Onze studentvrijwilligers bieden hulp en gezelligheid. Zelf komen ze vaak van buiten de stad en vinden ze het leuk om zoals ze zelf zeggen een Amsterdamse opa of oma te hebben, die van alles over de stad kan vertellen en ze een thuisgevoel geeft. En studenten doen er ook maatschappelijke ervaring mee op, waar ze bij hun opleiding wat aan kunnen hebben. Dus die meerwaarde werkt echt beide kanten op.”

Krappe beurs

De stichting is opgericht vanuit Careibu, het zorgbedrijf dat Anne en Lotte runnen. Dat biedt met een landelijk netwerk van werkstudenten hulp aan mensen van alle generaties. De diensten zijn OppasStudent, PoetsStudent en SeniorenStudent. De twee zussen begonnen er in 2009 mee. Hun kleine oppasnetwerk van toen in Amsterdam, groeide uit tot een landelijk netwerk van meer dan twintigduizend studenten en tienduizend klanten. Stichting SeniorenStudent zetten de zussen in 2014 in Amsterdam op, voor senioren met een krappe beurs in die stad. “In onze reguliere dienst SeniorenStudent zijn we veel benaderd door eenzame senioren die hulp en gezelschap van een student goed kunnen gebruiken, maar de kosten niet kunnen betalen. We helpen die via de stichting, nu in Amsterdam, Utrecht en Rotterdam. Dat vrijwilligerswerk doen veel studenten er graag bij.”

Ajax-supporter

Meestal komen ouderen bij Stichting SeniorenStudent terecht via de wijkverpleegkundige of de huisarts. Anne: “Die melden ouderen bij ons aan waarvan ze de indruk hebben dat ze eenzaam zijn en behoefte hebben aan sociale zorg. Wijkverpleegkundigen van zorgorganisatie Cordaan waarmee we in Amsterdam samenwerken, hebben daar op hun iPad een doorverwijs-app voor. Wij nemen dan contact op met zo’n senior om kennis te maken.” Met het project Jong+Oud=Goud wordt zo’n oudere dan voor een jaar aan een student gekoppeld. “Maar pas nadat we goed hebben gekeken of er wel sprake is van een klik”, benadrukt ze. Bijvoorbeeld of waar de student voor leert, aansluit bij wat de oudere vroeger deed, of student en oudere dezelfde interesses hebben, of dat ze afkomstig zijn uit dezelfde regio. “Of het blijkt dat ze allebei supporter zijn van Ajax.” Anne vertelt ook van een studente met een Nederlandse moeder en Surinaamse vader: “Die bezoekt nu een Surinaamse senior, die haar van alles vertelt over haar tweede vaderland.” Onderdeel van de match is ook dat student en senior minimaal zes uur per maand met elkaar doorbrengen. Voor leuke activiteiten, maar ook om met concrete doelen de onafhankelijkheid van de senior te versterken en diens netwerk uit te breiden. Zo maken senioren ook kennis met elkaar tijdens uitstapjes die de stichting organiseert. En bij De Eetclub in de Amsterdamse Dapperbuurt, een project van de stichting en Cordaan samen, bereiden vijftien senioren met twee studenten maandelijks op een zondag een gezamenlijke maaltijd.

500 nieuwe matches

De afgelopen paar jaar waren voor de stichting een opstartperiode, waarin in de hoofdstad honderd matches tot stand kwamen. 2017 moet het jaar van de uitbreiding worden. Met als doel vijfhonderd nieuwe matches in Amsterdam, Utrecht en Rotterdam. En hun bedrijf Careibu gaat ook uitbreiden naar Duitsland, te beginnen in Berlijn. “We kennen die stad goed. We zien er veel kansen. Eenzaamheid onder ouderen is er net zo’n groot probleem als hier. Met dat verschil dat er daar veel minder initiatieven zijn op het gebied van eenzaamheidsbestrijding. Terwijl er in Berlijn veel meer mensen in armoede leven dan in Amsterdam. Daar schrok ik van, toen ik dat zag. Als bedrijf en als stichting kunnen we er dus veel goed werk doen.”

Kariboe

De zussen danken hun ondernemerschap aan een opa. Die begon destijds in Brabant een textielfabriek. Anne: “Maar voor mij en m’n zus is bij ondernemen de sociale impact ook heel belangrijk. Het gaat echt om een combinatie van die twee. Onze missie is mensen bij elkaar brengen die écht bij elkaar passen.” De Vinderij noemden ze hun bedrijfje bij de start. Nu ze ermee over de grens gaan, hebben ze dat veranderd in Careibu, een samenvoeging van ‘care’(zorg), ‘kariboe’ (een rendier die grote kuddes vormt, net als Careibu met haar community) en ‘karibu’ (‘welkom’ in het Swahili). Doel is het beste online platform voor thuishulp van Europa te worden.

Sociale zorg

‘Sociale zorg’ noemen de zussen de hulp die SeniorenStudent biedt. “Bij de bezuinigingen van de afgelopen jaren werd de zorg vooral gericht op huishoudelijke hulp en lichamelijke zorg. Vanuit de gedachte dat ouderen vooral aan die zorg behoefte hebben. Maar wat wij zien, en van veel zorgprofessionals horen we dat ook, is dat achter de zorgvraag van ouderen vaak een behoefte aan sociaal contact schuil gaat. Ik zie het zelf ook aan een buurvrouw. Die is aan staar geopereerd en moet drie keer per dag haar ogen druppelen. Dat kan ze prima zelf, weet ik, maar ze laat de wijkverpleging komen, gewoon omdat ze die bezoekjes gezellig vindt. Daarom gaan eenzame ouderen ook vaker naar de huisarts, niet omdat ze echt iets mankeren maar voor het contact en de aandacht die ze er krijgen. Met SeniorenStudent nemen wij die sociale behoefte van ouderen serieus.”

OV-chipkaart

Voorname redenen voor dat zoveel ouderen eenzaam zijn, zijn volgens Anne de toenemende individualisering, vooral in de stad, en de digitalisering van het dagelijkse leven. “Die individualisering merk ik zelf. De Jordaan, waar ik woon, was vroeger een volksbuurt waar iedereen elkaar kende, terwijl mensen er nu langs elkaar heen leven. En dat ouderen moeite hebben met de digitalisering, zien we in zo’n beetje iedere aanmelding die bij ons binnenkomt. Dat is echt een probleem van nu. Heel wat ouderen maken bijvoorbeeld geen gebruik meer van het openbaar vervoer omdat ze niet weten wat ze met de ov-chipkaart aan moeten. Daar schamen ze zich voor, dus komen ze de deur minder uit. Daar ligt dus een mooie kans voor een student. Die oefent met zo’n senior hoe die kaart werkt.”

Logboek

In antwoord op de vraag of de aanpak van Stichting SeniorenStudent ouderen blijvend minder eenzaam maakt, geeft Anne het voorbeeld van een oudere vrouw die door haar huisarts was aangemeld omdat ze ondanks reguliere medische hulp slecht bleef eten en steeds verder verzwakte. Doordat ze met de student waaraan ze werd gekoppeld, ging eten in een wijkcentrum, sterkte ze weer aan. Ze legde er nieuwe contacten en werd weer meer zelfredzaam. “Het jaar met die student is ondertussen voorbij, maar het gaat nog steeds goed met haar. Ze eet nu drie keer per week zelf bij dat buurthuis.” De studentvrijwilligers houden ook een maandelijks logboek bij over de vorderingen die hun ouderen maken, vertelt Anne. “Die structuur, met een duidelijke termijn van een jaar waarin een student gezelschap biedt, maar met de oudere ook toewerkt naar een concreet doel, maakt dat het volgens ons werkt.”

Hand in het vuur

Voor een onafhankelijke oordeel is de Hogeschool van Amsterdam door de zussen gevraagd onderzoek te doen naar het effect van Stichting SeniorenStudent: “De HvA gaat de komende twee jaar senioren vragen naar hun voornaamste zorgbehoefte, zowel ouderen die door Stichting SeniorenStudent zijn ondersteund als andere senioren. En ik weet nu al dat de uitkomst daar ook zal zijn dat ouderen niet alleen medische zorg willen, maar vooral een sociale zorgbehoefte hebben. Daar steek ik mijn hand voor in het vuur. Daarom vinden wij ook dat sociale zorg een vanzelfsprekend onderdeel moet worden van de reguliere ouderenzorg.” Paul Hazebroek

Lees ook