Als kind leer je hoe je sociale contacten aangaat

Lisa verbindt kinderen met een vriendschapswens

Het is een beetje een ‘datingsite’ voor kinderen die er graag een vriendschap bij willen. Lisa van Leuken ziet als docent in het gespecialiseerd voortgezet onderwijs en als hulpverlener kinderen en jongeren die vereenzamen. Schrijnend, vindt ze, en dus begon ze een vriendenbemiddelingsdienst. Niet alleen voor kinderen met een aandoening, maar voor alle kinderen die er een vriendje bij willen.

Op een maandagochtend vertelde een leerlinge van Lisa van Leuken (27) dat ze in het weekend naar de bioscoop was geweest. Wat tof, reageerde Lisa, en vroeg met wie. Meteen had ze spijt van die vraag. “Alleen”, zei het meisje. Pijnlijk, zegt Lisa nu; het meisje was juist zo trots dat ze iets leuks had ondernomen.

Lisa van Leuken - Vriendschapswens

Vriendenbemiddeling

Voor kinderen als dit meisje is Lisa twee jaar geleden het vriendschapsproject ‘Vriendenbemiddeling’ begonnen. Ze wil kinderen in de leeftijd van 8 tot 16 jaar met een ‘vriendschapswens’, zoals ze het noemt, met elkaar verbinden. Het project begon ze in haar eigen buurt, Gemert en breidde ze snel uit naar Eindhoven. Maar Lisa’s ambities reiken verder. Op 1 oktober was de kick-off van Stichting Vriendschapswens, waarmee ze landelijk gaat. “Omdat het nodig is. Er is gewoon te weinig hulp voor deze leeftijdsgroep, terwijl eenzaamheid veel voorkomt. Vrienden hebben is ongelooflijk belangrijk voor de ontwikkeling van een kind.”

Veel eenzaamheid

Lisa ziet veel eenzaamheid onder kinderen. Dat heeft ook met haar werk te maken; ze geeft les op gespecialiseerd voortgezet onderwijs. Haar leerlingen hebben taal- en spraakstoornissen of autisme. “Communicatie is gewoon lastig voor hen. Velen zitten het hele weekend thuis. En vriendjes van de school in Eindhoven zien ze niet zomaar buiten school, want ze komen van Tilburg tot Venlo. Over zo’n afstand zelfstandig reizen is voor alle kinderen lastig, maar voor hen helemaal.”

Vriendschappen kwijt

Daarnaast werkt ze parttime als hulpverlener – ze noemt het zelf ‘vriendencoach’ – in haar woonplaats Gemert. Ze ging van gezin naar gezin om kinderen met bijvoorbeeld autisme of ADHD te begeleiden en “het systeem om het kind heen” te versterken. Lisa: “Ik kwam heel vaak tegen dat kinderen, met name vanaf een jaar of zeven à acht, moeilijkheden hadden met sociale contacten. Tot die leeftijd spelen kinderen nog wel met elkaar, maar daarna wordt het verschil met leeftijdsgenoten duidelijker. Zij raakten eigenlijk vriendschappen kwijt.”

Matches

Als vriendencoach probeerde ze kinderen die steeds meer vereenzaamden vaardigheden aan te leren, zodat ze toch sociale contacten aan durfden gaan. Lisa: “Maar als ik bij die gezinnen zat, dacht ik: eigenlijk weet ik gewoon dat een paar straten verderop iemand woont die een vergelijkbaar ontwikkelingsniveau heeft, die hetzelfde als jij interessant vindt, die hetzelfde als jij misschien wel moeilijk vindt. Ik zag matches. Maar vanuit mijn rol als begeleider was het niet altijd even gemakkelijk om kinderen aan elkaar te verbinden. Dat zit namelijk niet in de standaard werkwijze van een zorgorganisatie. Ik geloof echter dat kinderen de kans krijgen om vaardigheden te leren vanuit succeservaringen in levensechte oefensituaties. Als het lukt om de juiste match te vinden. Vriendenbemiddeling leek daarom een logische keuze.

Ouders

Het idee is als volgt: ouders van kinderen die zich eenzaam voelen of om een andere reden graag meer vriendschappen zouden willen, kunnen hun kind aanmelden via een formulier op de website. Daarin vermeldt de ouder wat de betreffende zoon of dochter in de vrije tijd graag doet, wat interesses zijn, de leeftijd, persoonlijk ervaringen en indien gewenst aanvullende informatie zoals een diagnose. Lisa verzamelt al deze informatie van de verschillende aanmeldingen in een vertrouwelijk bestand van vriendschapswensen en koppelt op basis van ‘matches’ de jongeren via hun ouders aan elkaar. Via de ouders, voor de veiligheid én omdat ouders hun kinderen kunnen ondersteunen.

Samenwerking

Tot nog toe heeft Lisa enkele tientallen kinderen gekoppeld; vriendenbemiddeling is een vrijwilligersproject. Ze besteedt er een dag per week aan, naast haar werk als docent. Haar werk als hulpverlener heeft ze vorig jaar op een lager pitje gezet om het vriendschapsproject verder uit te kunnen bouwen.

Hele land

Met Stichting Vriendschapswens zoekt ze samenwerking met zorgprofessionals en vrijwilligers. Lisa: “Ik wil dat vriendenbemiddeling voor jongeren in heel Nederland beschikbaar komt. We krijgen al aanmeldingen uit het hele land. Hulpverleners en leerkrachten die ik spreek zeggen allemaal: ik zie precies hetzelfde. Ik denk dat we met de vriendenbemiddeling heel snel heel veel kunnen betekenen. Maar naast het team van de nieuwe stichting hebben we daarvoor mensen in het land nodig die zich willen inzetten als ambassadeur, samenwerkingspartner, bemiddelaar of vriendencoach.”

Vriendencoach

Vriendenbemiddeling is gratis en dat wil Lisa zo houden. Dat wordt gedaan vanuit de stichting. Wanneer een kind meer begeleiding nodig heeft, kan een vriendencoach uit het netwerk van de stichting ingezet worden. Vriendencoaching is zorg en wordt betaald vanuit een indicatie. Lisa: “Zorgprofessionals die vriendencoaching binnen hun eigen organisatie willen aanbieden, kunnen een training tot vriendencoach volgen die wij als stichting in samenwerking met Fontys OSO aanbieden.”

Vriendje erbij

Maar vriendenbemiddeling is niet alleen voor kinderen en jongeren met een hulpvraag, benadrukt Lisa. “Het moet iets zijn voor alle kinderen die er een vriendje bij willen. Gewoon omdat ze dat leuk vinden, omdat ze behoefte hebben aan meer vrienden of aan een andere vriendschap dan ze al hebben – omdat ze in bestaande vriendschappen bijvoorbeeld diepgang missen of een bepaalde interesse niet kunnen delen. Het gaat erom iemand te vinden met wie je het leuk kan hebben en dat beide daar evenveel behoefte aan hebben. Het maakt niet uit in welke vorm. Als je alleen van gamen houdt, kun je iemand vinden om samen mee te gamen.”

Puberteit

Uit een onderzoek van de GGD in de regio Haaglanden onder jongeren van 12 tot 18 jaar bleek dat de helft van de kinderen zich eenzaam voelt. Een enorm hoog percentage. “In een gezonde ontwikkeling kan iedereen zich wel eens eenzaam voelen”, vertelt Lisa. “Maar de onzekerheid is groot in de puberteit. In die levensfase worden sociale contacten met leeftijdsgenootjes belangrijker dan wat je leert van je ouders. Ik geloof in gelijkwaardig sociaal contact. Kinderen zoeken contact vanuit dezelfde behoefte en dezelfde belevingswereld, en dan leer je andere dingen dan van je ouders of leraar. Onder elkaar kunnen kinderen experimenteren: wie ben ik, wat wil ik. Zo bereid je je voor op een leven met gelijkwaardige relaties.”

Voorkomen

En daarom is eenzaamheid juist op jonge leeftijd problematisch, vindt Lisa. “Als je gaat zoeken op eenzaamheid vind je veel meer informatie over oudere doelgroepen. Maar juist in de kinderperiode, en met name in de puberteit, kunnen problemen ontstaan die doorwerken. In die fase leer je hoe je contacten aan kunt gaan. Als je dat hebt gemist, denk ik dat het op latere leeftijd moeilijker wordt. Dus als je die kinderen kunt versterken, kun je eenzaamheid op latere leeftijd voorkomen.”

Taboe

Ouders spelen een belangrijke rol. Maar soms zien ze de eenzaamheid niet, of willen het niet zien. Lisa: “Ik merk dat het nog wel een taboe is als je kind geen contacten heeft. Kinderen zijn de trots van ouders. Of als ze het moeilijk vinden sociale contacten op te bouwen, denken ouders al snel: het is een fase. Verder wordt er dan niet over gesproken, en dat staat hulp in de weg.” Daarom spreekt Lisa liever over ‘vriendschapswens’ dan over ‘eenzaamheid’, dat voorkomt stigmatisering. Lisa: “Er bestaan allerlei matchingsites voor dating of activiteiten voor allerlei doelgroepen. Ik ken maar weinig mensen die vrijgezel zijn en niet ingeschreven staan bij een datingsite of app, dat is volkomen geaccepteerd. Ik hoop dat dat voor vriendenbemiddeling bij kinderen ook gaat gelden.”

Onzichtbaar

Eenzaamheid is onder pubers vaak heel onzichtbaar, denkt Lisa. “Ze willen graag laten zien dat het goed gaat, er mooi uitzien, erbij horen. Het komt ook voor dat een jongere vooral digitale contacten heeft, maar dan ben je fysiek nog steeds alleen. Voor fysiek sociaal contact moet je beide meer moeite doen, dat is een investering. Juist elkaar ontmoeten is belangrijk voor de eigenwaarde.”

Álle jongeren

En daarom is de vriendenbemiddeling zo belangrijk, zegt Lisa, én heeft ze deze losgekoppeld van haar zorgorganisatie. Omdat álle jongeren eenzaam kunnen zijn. Lisa: “Je hebt de overgang naar de middelbare school. In de brugklas wordt sociaal gezien veel van een kind gevraagd. Je moet maar net iemand zien te vinden met wie je een klik hebt. Of na een verhuizing kom je er bij de groepjes in een klas niet tussen. Of je hebt pech en wordt gepest. Dan gaat de aandacht al snel uit naar zorg, waarmee de drempel gelijk veel hoger wordt. Als ik op de middelbare school zit en ik voel me eenzaam, dan heb ik geen zorg nodig. Dan wil ik gewoon vrienden.”