Aaibaar bezoek van huisdier helpt eenzame in contact met anderen

Eenzame mensen die zelf geen huisdier meer kunnen houden blij maken met weer het gezelschap van zo’n ‘aaibaar maatje’. En ze zo ook weer in contact brengen met andere mensen. Dat is in een notendop wat de vrijwilligers van ZorgDier beogen met hun wekelijkse bezoekjes mét huisdier aan kwetsbare teruggetrokken mensen. Een ‘aaibare missie’ noemt ZorgDier-initiatiefnemer Jan van Summeren het. “Interactie met een dier troost, werkt helend, daar geloof ik echt in.”

Zorgdier - eenzaamheid

Vriend door dik en dun

‘Hetty’ heette zijn herdershond bij wie Van Summeren zich destijds thuis als jongetje wél geborgen voelde. “Vriend door dik dun.” In tegenstelling tot bij zijn ouders, bij wie hij voortdurend op zijn hoede was, zich niet veilig voelde. “Mijn ouders waren niet gelukkig met elkaar, hadden vaak ruzie. Mijn vader was bovendien streng, had starre principes. Als oudste kind voelde ik mij vaak tussen twee vuren in, nam het op voor mijn moeder, die in de schaduw bleef.” Met thuis die vaak grimmige sfeer voelde hij zich op school en later op zijn werk en getrouwd ook vaak een einzelgänger’: “Voor mijn gevoel heb ik er in mijn leven altijd alleen voor gestaan.”

Groot en sterk

De relatie met zijn hond had een therapeutische werking, blikt Van Summeren (64) in het gesprek terug op zijn jeugd. “Mijn hond compenseerde wat ik thuis aan steun te kort kwam. Hetty was mijn maatje. Hele woensdagmiddagen zwierven we samen rond op straat, kon ik mezelf zijn, naast haar voelde ik mij groot en sterk. Interactie met een dier troost, werkt helend, daar geloof ik echt in.”

Drunense Duinen

Die “onvoorwaardelijke vriendschap” van een hond ervoer Van Summeren jaren later weer toen hij met een burn-out thuis kwam te zitten: “Met mijn hond iedere dag urenlang wandelen door de Drunense Duinen, en dat een jaar lang, zo genas ik mijzelf van de stress.” Vanaf toen besloot hij in zijn werk meer zijn hart te volgen. Dus niet weer aan de slag als manager in een ‘koel en hard’ bedrijf, maar als projectleider en adviseur binnen de gezondheidszorg. Eind jaren negentig schopte hij het zo tot directeur van SOHO, een hulphond-organisatie die onder zijn leiding kort daarna met twee zusterorganisaties fuseerde tot Stichting Hulphond Nederland.

Boodschap

Het idee voor ZorgDier kreeg Van Summeren op een reis naar Florida in 2000. Daar stuitte hij op een krantenartikel over animal assisted interventions, huisdier ondersteunde interventies. Hij legde contact met een Amerikaanse organisatie die vrijwilligers en hun huisdier inzet bij de zorg voor kwetsbare en eenzame mensen. “Ik bewaar die krant nog steeds. Het idee triggerde mij onmiddellijk, want in Nederland bestond dat toen nog niet. Ik ben niet religieus maar geloof wel in spiritualiteit en ervoer het als een boodschap. Zo van: jij wil dit ook en je helpt er anderen mee, dus ga dit dan ook doen.” Achttien jaar later galmt die boodschap nog na in zijn hoofd: “Ik doe dit de rest van m’n leven.”

Dierbare missie

Met ‘huisdier ondersteunde interventies’ gaat ZorgDier ook te werk volgens de sociale steuntheorie van onderzoeker Eric van Sonderen van de vakgroep psychologie van Rijksuniversiteit Groningen: “Door sociale steun kunnen huisdieren ervoor zorgen dat gevoelens van eenzaamheid en angst verminderen of voorkomen kunnen worden.” Van Summeren spreekt van een ‘dierbare missie’ en integrale aanpak. Waarbij ZorgDier vrijwilligers-met-huisdier werft, selecteert en opleidt alvorens die ‘teams’ op basis van een samenwerkingsafspraak met een zorg- of welzijnsorganisatie wekelijks op bezoek gaan bij eenzame mensen die een huisdier moeten missen. Doordat ze zelf geen hond of kat meer kunnen onderhouden of niet meer zelfstandig wonen. Professionals die deze teams begeleiden, worden daarvoor ook door ZorgDier getraind.

Aaibaar bezoek

Kwetsbare teruggetrokken mensen die met ‘aaibaar bezoek’ van een hond of kat opeens iets vrolijks krijgen, het dier knuffelen en er tegen praten, die als ze met hond en begeleider gaan wandelen weer meer open worden naar andere mensen. Van Summeren heeft er voorbeelden genoeg van. Zoals van een vrouw die teruggetrokken in een zorginstelling woonde en het leven niet meer zag zitten, maar dankzij het bezoek van een ZorgDier-vrijwilliger met kat opbloeide en weer naar de gemeenschappelijke ruimte kwam. En een vrouw die sinds haar man was gestorven het huis niet meer uit kwam, maar met een ZorgDier-vrijwilliger met hond wel ging wandelen en zo weer in contact kwam met buren. En een dementerende man die sinds hij in het verpleeghuis bezoek krijgt van een ZorgDier-vrijwilliger met hond weer heldere momenten heeft en herinneringen ophaalt over zijn vroegere huisdieren.

Proefproject

Dat vrijwilligers met hun huisdier ook op bezoek gaan bij mensen die thuis zorg krijgen, is van de laatste tijd. ZorgDier stemde daarmee het zorgdierprogramma af op dat ouderen nu langer thuis moeten blijven wonen. “Zeventig procent van mensen met dementie zit nu ook langer thuis”, signaleert Van Summeren. En onder het motto ‘Zorg kan niet zonder dieren’, richt ZorgDier zich ook steeds meer op mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking en op jongeren met een gedragsstoornis. Voor die laatste groep start ZorgDier binnenkort een proefproject voor leerlingen in het speciaal onderwijs.

Handjes aan het bed

“Het programma van ZorgDier sluit volledig aan bij de Nederlandse zorgcultuur”, verzekert Van Summeren. Wat het ‘dieren binnen de zorg brengen’ niettemin nog bemoeilijkt, is dat de meerwaarde van diercontact daar nog niet onomstotelijk vaststaat. “Ook al zijn de handjes aan het bed er al lang van overtuigd.” Hij wijt het ook aan ad hoc aanbieders van diercontact waarvan de kwaliteit van de activiteiten volgens hem discutabel is. Met als gevolg dat er nog altijd zorginstellingen zijn die terughoudend blijven in het toelaten van huisdieren, en dat zorgverzekeraars deze nieuwe vorm van informele zorg ook nog niet erkennen.

Verder verbreden

ZorgDier is voor de financiering van projecten dus nog vooral aangewezen op fondsen en sponsors. Van Summeren legt uit dat er nu projecten lopen bij zes instellingen, “met nog tien in de rij om ook een project te doen”. Dat zorgpartijen hem weten te vinden bewijst tijdens het gesprek een belletje van een GGZ-bestuurder die uitleg wil over het zorgdierprogramma. Landelijk zijn er nu zo’n vierhonderd ZorgDier-vrijwilligers actief en een tachtigtal getrainde zorgprofessionals. Van Summeren houdt de tel niet precies bij, maar hij schat het aantal cliënt-dier-contactmomenten vorig jaar op zestigduizend. Om in de toekomst met ZorgDier nog meer bij kwetsbare eenzame mensen thuis te komen, zoekt hij nieuwe sponsors: “Onze aanpak heeft zich inmiddels wel bewezen. Nu gaat het erom dat we een sprong voorwaarts kunnen maken en meer kunnen verbreden.” Paul Hazebroek

Meer lezen