‘Steeds meer aandacht voor ontmoeting’

Net na de kerst zit de mailbox van Yvonne Witter altijd vol. Niet alleen met de bekende mails van woningcorporaties of gemeenten, maar juist met mails van particulieren, op zoek naar een goede woonvorm voor vader of moeder. ‘Na de kerst zien ze dan dat het thuis toch niet meer gaat.’

Yvonne Witter

  • Wie: Yvonne Witter
  • Wat: Adviseur bij Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg

Yvonne Witter richt zich met name op innovaties rondom wonen, zorg en welzijn en thema’s als eenzaamheid, burgerinitiatieven en dementie. Door het hele land geeft ze advies, lezingen, organiseert excursies naar nieuwe innovatieve projecten en jaarlijks organiseert ze een landelijk congres over een actueel thema.

Eenzaamheid is de laatste jaren een grotere rol in haar werk gaan spelen. ‘De aandacht voor het welbevinden van mensen, voor het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid, bij overheid, corporaties en welzijnsorganisaties is echt gegroeid’, stelt Witter.

Onlosmakelijk

Dat heeft alles te maken met de veranderingen in de ouderenzorg. Ingezet door de sluiting van verzorgingshuizen. Alles is erop gericht om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. Het gat tussen thuis en het verpleeghuis blijft groeien. ‘Daar tussen zit een groot grijs gebied, waarin allerlei initiatieven ontstaan. Nieuwe varianten omdat veel mensen toch behoefte hebben aan een vorm van bescherming en ontmoeting. De functie die het oude verzorgingshuis had.’

Een mens is nu eenmaal een sociaal wezen, klinkt het. Witter: ‘Kinderen merken het zelf ook, moeder kan niet meer naar een verzorgingshuis en nu zit ze thuis maar de dagen zijn best wel lang.’ Professionals in de zorg signaleren hetzelfde. ‘Ouderen die te goed zijn voor het verpleeghuis, maar toch meer ontmoeting nodig hebben. Anderen kunnen het wel prima thuis regelen, met thuiszorg, domotica en vrijwilligers, maar dat verschilt dus echt per persoon.’

Wonen, zorg en welzijn zijn daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden, stelt Witter. En dat besef groeit in Nederland. Ze ziet het ook terug in de nieuwe initiatieven, die sinds het afgelopen jaar – na de crisis en transitie binnen gemeenteland, als paddenstoelen uit de grond schieten.

Vergrijzing

Niet gek, Nederland staat met de vergrijzing voor een enorme opgave. Mensen worden ouder, het aantal 85-plussers is in 2050 vijf keer zo groot. Het aantal eenpersoonshuishoudens blijft toenemen, evenals het aantal echtscheidingen onder vijftigplussers. Het aantal mensen met dementie verdubbelt in 2050 naar ruim 500.000. Grote aantallen die invloed hebben op de woningmarkt en woonomgeving.

Ook in al de nieuwe plannen is steeds meer aandacht voor de bestrijding van eenzaamheid, signaleert Witter. ‘Het woord eenzaamheid kom ik niet zo vaak tegen, daar rust toch een taboe op. Als je een woonvorm “voor eenzame ouderen” begint wil er niemand wonen. Als je het anders noemt, wel.’ Als voorbeeld noemt ze het project ‘Samen Thuis’ in Gemert, gericht op 65-plussers die hun netwerk willen versterken.

Moestuinen

Ook architecten houden meer en meer rekening met het creëren van mogelijkheden tot ontmoeting. Moestuinen, hofjes, pleintjes. ‘Ik ben zelf erg gecharmeerd van woongemeenschappen. Dan weten de bewoners dat ze niet alleen zijn en dat kan eenzaamheid voorkomen of wat verzachten. Mensen vinden fijn om de garantie te hebben dat ze altijd iemand terechtkunnen.’

Maar niet iedereen die eenzaam is, zal daarbij gebaat zijn, weet Witter. Ze ziet eenzaamheid als een ‘ontzettend veelkoppig monster.’ ‘Het is heel individueel, het kan ook tijdelijk zijn wanneer je een naaste verliest en dan kan ik me wel voorstellen dat een woongemeenschap waar je een netwerk hebt kan helpen om die kwetsbaarheid op te vangen.’

Geleidelijk 

Ze benadrukt hoe belangrijk het is dat mensen zich nuttig voelen. Ze geeft het voorbeeld van een oudere alleenstaande man die elke dag nog voor zijn blinde buurvrouw de krant voorleest. ‘Dat is voor de buurvrouw van grote waarde, maar voor de man zelf ook. De reden om zijn bed uit te komen.’ Ook maakt ze zich zorgen over de vele overbelaste mantelzorgers. ‘Zeker mantelzorgers die voor iemand met dementie zorgen, glijden vaak geleidelijk de eenzaamheid in. Dat kunnen ze haast niet voorkomen. Hun wereldje wordt gewoon steeds kleiner.’

Ze wijst op het woonproject Badeloch van Brabant Wonen, Brabant Zorg en Divers in Den Bosch waar oog is mantelzorgers. ‘Dat vind ik een heel mooie initiatief, waarbij de mantelzorg voor een paar uren of een dag ontlast wordt als de partner naar de dagbesteding is Je ziet namelijk zo vaak dat deze mensen zo uitgeput zijn door de zorg voor hun partner, dat ze soms ook zelf eerder overlijden. Dat vind ik heel triest.’

Burgerinitiatieven

Met het terugtreden van de overheid ontstaan op veel plaatsen in het land burgerinitiatieven. Vaak ook bedoeld om de eenzaamheid te bestrijden. Witter geeft een voorbeeld uit Katwijk waar een bewoonster van een appartementencomplex de woningcorporatie gevraagd heeft een appartement beschikbaar te stellen. ‘Inmiddels gebeurt daar van alles. Koffie-ochtenden, bijeenkomsten, ouderen eten daar vier of vijf keer per week samen. Heel mooi. Ook voor de woningcorporatie is dat winst. Deze groep bewoners zorgt beter voor de omgeving en regelt veel zelf. Ook gemeenten moeten dit soort kleine initiatieven weten te waarderen. Geef zo’n groep bijvoorbeeld een kleine bijdrage uit de Wmo voor een activiteit.’

Diversiteit

De diversiteit aan woonvormen is groot, vertelt ze. ‘Van ZorgButler tot ecologische dorpen, tot een Thuishuis, een soort studentenhuis voor ouderen die hun ‘netwerk willen versterken.’ Ook nieuw is de magic mix, waarbij bewoners met verschillende leeftijden en achtergronden bijeen wonen. ‘Er zijn aardige voorbeelden waar jong, oud, statushouders, mensen met ggz-problematiek bij elkaar wonen. Keer op keer blijkt wel dat bij dit soort vormen wel een enige professionele ondersteuning van belang is. Je hebt wel een professional nodig omdat te zorgen dat het een ‘community’ wordt.’

Ze is blij met alle initiatieven en ontwikkelingen. ‘Er gebeurt ontzettend veel. In vergelijking met het buitenland stellen we in Nederland de mens, het sociale aspect vaak centraal. In het buitenland zie je toch vaak vooral aandacht voor het medische.’ Witter benadrukt dat gelukkig veel ouderen zich ook prima redden en zelf hun voorzieningen realiseren. ‘Maar er zijn ook projecten die bedoeld zijn voor ouderen met een kleine beurs of voor mensen met een andere culturele achtergrond.’

Hart

Waar haar betrokkenheid vandaan komt? ‘Mijn hart ligt echt bij de ouderen, ik ben natuurlijk ook sociaal gerontoloog en ik werk als sinds mijn achttiende met ouderen. Ik heb een zwak voor de tachtigplussers en de oudere migranten. Twee groepen, die Nederland hebben helpen opbouwen, vaak ook heel bescheiden, weinig inkomen. Juist zij hebben net als alle andere mensen recht op een goede oude dag.’

Jessica Maas

Woondromen boekje - afbeelding cover

Woondromen55+

Op een zeker moment in het leven vragen veel mensen zich af: hoe wil ik wonen als ik ouder word? Met Kees Penninx, oprichter van het bureau ActivAge, schreef Yvonne Witter het inspiratie- en doeboek Woondromen55+ voor 55-plussers die overwegen om een eigen initiatief tot gemeenschappelijk wonen te starten en die zich stevig in dit onderwerp willen verdiepen. Lees hier meer over het boek