‘Ieder mens wil meedoen, meetellen en gezien worden’

‘De welvaart in Nederland groeit, maar problemen als eenzaamheid en armoede worden alleen maar groter. Dat is toch te gek? Ik denk dat het systeem eenzaamheid zelfs versterkt.’ Aan het woord Sjef van der Klein, de bevlogen ‘Sociaal Werker van het Jaar’.

Hij vertelt over een 72-jarige wijkbewoonster. De vrouw heeft net haar man verloren en komt niet zoveel meer buiten. Van der Klein – die haar naam kreeg van de huisartsenpraktijk in zijn wijk – gaat bij haar langs, drinkt een bakje koffie en vertelt over de wekelijkse inloop van weduwen en weduwnaars in het wijkcentrum.

De bewoonster aarzelt, ze weet niet of dat iets voor haar is. Maar een week later ziet hij haar toch het wijkcentrum binnenlopen. Een enorme stap, weet de sociaal werker. ‘Ik heb haar meteen meegenomen naar de inloop voor weduwen en weduwnaars en haar naast een spraakzame meneer gezet.’ Hij ziet haar later geanimeerd lachen en praten. Bij het afscheid besluiten een paar ouderen nog een blokje om te gaan. De vrouw fluistert Van der Klein toe hoe blij ze is dat ze vandaag toch gekomen is. ‘Tsja, daar doe ik het voor.’

‘Eenzaamheid gaat per definitie om welzijn’

Sjef van der Klein Wie: Sjef van der Klein
Wat: Sociaal Werker van het Jaar 2018

Spil in de wijk

Dit is Van der Klein ten voeten uit. Enthousiast, hartelijk, een spil in zijn wijk. De 27-jarige Brabander, werkzaam bij ContourdeTwern in Tilburg, werd eerder dit jaar verrast met zijn verkiezing tot Sociaal Werker van het Jaar 2018. Er komt sindsdien veel op hem af. Hij schuift bij allerlei overlegtafels aan. In Noord-Brabant, in Den Haag. ‘Ik ben wel verbaasd over de impact die deze verkiezing heeft.’ Maar hij vervult de rol van ambassadeur met verve. Zijn werk, de ontwikkelingen in de samenleving gaan hem aan het hart, dat is duidelijk. Niet voor niks geeft hij op het ROC in Tilburg ook wekelijks les aan toekomstige collega’s.

Hij praat snel, struikelt soms over zijn woorden. Van der Klein maakt zich oprecht zorgen over armoede, over de groeiende tweedeling, over de eenzaamheid die hij dagelijks in zijn wijk De Reeshof tegenkomt. ‘De welvaart in ons land groeit, maar problemen als armoede en eenzaamheid worden alleen maar groter. Dat kan toch niet? Dat betekent dus dat we verkeerd bezig zijn. Er moet fundamenteel wat veranderen in het beleid. We hebben het voortdurend over inclusie, maar dat gaat niet vanzelf. Ik heb nu het gevoel dat het systeem – de bureaucratie, de manier waarop we mensen benaderen – eenzaamheid juist versterkt.’

Cultuuromslag

Wat is de oplossing? Er is een cultuuromslag nodig om erger te voorkomen, stelt Van der Klein. ‘Als je soms geluiden hoort uit Den Haag zoals ‘de bijstand moet omlaag’ of ‘eenzaamheid doe je helemaal zelf’ dan schaam ik me voor het land waar ik woon. Het gaat niet alleen om geld, maar we moeten deze problemen anders benaderen. Burgerparticipatie blijkt toch niet het heilige middel, dat heeft de praktijk inmiddels wel laten zien. Ik ben onder de indruk van de voortvarendheid van minister De Jonge en ook het nieuwe pact voor de ouderenzorg is mooi, maar het overgrote deel van het geld is al verdeeld en gaat naar de zorg. Een gemiste kans. Eenzaamheid gaat per definitie over welzijn.’

‘Ieder mens wil meedoen, meetellen, gezien worden. Daar draait het altijd om, eigenlijk heel simpel. Maar in de huidige gehaaste individualistische maatschappij is dit helaas niet zo vanzelfsprekend.’ Hij gelooft in praktische creatieve oplossingen, laagdrempelig. De bewoners in de Reeshof weten hem te vinden. ‘Ze zoeken geen verbinder, geen sociaal makelaar, geen re-integratie maar ze bellen gewoon Sjef.’

Bevlogenheid

Ben je dan niet altijd aan het werk? ‘Dat is wel een actueel aandachtspuntje, ik doe dit werk met passie, wil juist dat mensen me bellen, maar ik kan niet iedereen helpen. Ik moet nu wel eens doorverwijzen naar een collega, dat is lastig.’

Toch zijn het bevlogen welzijnswerkers zoals hij zelf, die elke dag weer het verschil kunnen maken. ‘Sociaal werkers zijn heel praktisch. Doeners.’ Met de juiste benadering kan veel leed – zoals ernstige eenzaamheid, depressie – voorkomen worden, houdt hij zijn leerlingen op het ROC vaak voor. ‘Verplaats je nu eens echt in de persoon die tegenover je zit. Een vrouw die haar man heeft verloren, krijgt vaak te horen: ‘Ach, 86 is toch een mooie leeftijd.’ Maar wat heeft zij daaraan? Zij wordt misschien na vijftig jaar huwelijk wakker in een leeg huis? Ineens is er niemand meer die op haar wacht.’

POH Welzijn

In de bestrijding van eenzaamheid is het ook belangrijk dat er veel meer samen wordt gewerkt, gaat hij verder. Met de middenstand, met de zorg. ‘In de Reeshof hebben we echt nauw contact met het winkelcentrum, met de huisartsen en de praktijkondersteuners, dat gebeurt in het land nog niet zoveel. De praktijkondersteuner moet goed op de hoogte zijn van het welzijnswerk in de wijk kan bieden. Samen met een collega hebben we al een nieuwe functie bij de huisartsenpraktijk bedacht, een POH Welzijn.’

En er moet niet alleen met de eerste lijn beter worden samengewerkt maar ook met de GGZ. ‘Mensen met ernstige problematiek kunnen zeker gebaat zijn bij professionele behandeling, maar er is ook de sociale context, die speelt altijd een rol. En dan hebben we het over het welzijnswerk.’

Verhaal dat raakt

Wat zijn verhalen die jou echt persoonlijk raken? ‘Dat zijn toch live-events, de gebeurtenissen die iemands leven helemaal overhoop kunnen gooien. Of het nu een scheiding is, een ongeluk. Ik hoorde eens iemand zeggen: na alzheimer wordt de wereld koud. Maar dat is niet alleen bij alzheimer het geval. De wereld is koud voor wie buiten de boot valt.’

Armoede en eenzaamheid zijn volgens hem onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hij vertelt het voorbeeld van de jonge moeder die met twee jonge kinderen thuis zit, in de bijstand. ‘Ze wil graag werken maar na jaren solliciteren heeft ze eigenlijk de handdoek in de ring gegooid. Haar isolement groeit. Het systeem werkt haar eigenlijk voortdurend tegen.’ Hij heeft de jonge vrouw pas uitgenodigd op het ROC. ‘Vertel maar eens hoe een vrouw met een afgeronde hbo-opleiding in de bijstand kan komen. Die gastles was voor haar een succeservaring en ze raakte met haar verhaal de leerlingen echt.’ Hij kreeg er zelf ook kippenvel van. Het blijft hem elke keer weer verbazen. De kleine stapjes die het verschil maken.

Jessica Maas