‘De individualisering lijkt over z’n hoogtepunt heen’

Het opkomen voor de kwetsbare mensen loopt als een rode draad door de loopbaan van Fred Beekers. Beekers was een van de grondleggers van Artsen zonder Grenzen, oprichter van Resto VanHarte en tot voor kort bond hij in Den Haag de strijd tegen eenzaamheid aan met de Community tegen Eenzaamheid; binnenkort als een van de kopstukken van het actieprogramma Een tegen eenzaamheid.

Fred Beekers

  • Wie: Fred Beekers
  • Wat: Ambassadeur Resto VanHarte en tot voor kort community-manager Eenzaamheid Den Haag

‘Een kapper weet heel goed wie van zijn klanten om een praatje verlegen zit. Juist een kapsalon vervult vaak een sociale functie in de wijk en dat weet de kapper zelf heel goed. Dit geldt niet alleen voor kappers, maar voor heel veel ondernemers in de stad. Zij worden dagelijks geconfronteerd met eenzaamheid.’

Beekers bedoelt maar: het is dus niet vreemd dat de gemeente Den Haag juist ondernemers betrekt bij de bestrijding van eenzaamheid in de stad. In de Haagse Community tegen Eenzaamheid worden het bedrijfsleven en maatschappelijke organisatie bij elkaar gebracht. ‘Er zijn mensen die nooit naar een welzijnsorganisatie zullen stappen, maar iedereen doet boodschappen.’

Volle bak

Beekers, tot eind april community-manager, heeft de afgelopen maanden met veel winkeliersverenigingen aan tafel gezeten. Zijn taak was juist ondernemers van buiten zorg en welijn te betrekken. Wat kan een ondernemer doen? Wat kan een winkelcentrum doen? ‘Het zit ‘m soms al in de aankleding, zorgen dat klanten langer blijven.’

De interesse van het bedrijfsleven is groot, kijkt Beekers terug - de Community tegen Eenzaamheid gaat nu omgezet worden in een stichting. Er hebben zich zo’n 250 ondernemers gemeld. ‘De tijd is er blijkbaar rijp voor. Een paar jaar geleden moest ik nog veel uitleggen wanneer ik het over eenzaamheid had, dat is nu niet meer het geval. Ondernemers denken graag mee. Zelfs de Albert Heijn organiseert tijdens de Week tegen Eenzaamheid een lunch voor ouderen. Volle Bak. Het gaat natuurlijk ook over dienstverlening, over service en klantbinding. Dat begrijpen de meeste ondernemers heel goed.’

Vruchten

De Haagse strijd tegen eenzaamheid begint vruchten af te werpen. Beekers ziet mooie initiatieven ontstaan: een winkelcentrum dat een inloopruimte beschikbaar stelt, waar klanten een bakje koffie kunnen drinken. Een apotheker die ‘pillen en een praatje’ biedt, het festival ‘Zomereenzaamheid’ in Scheveningen.

Sinds oktober vorig jaar is er ook het meldpunt ‘Haagse aandacht’, waar burgers en ondernemers iemand die eenzaam is, kunnen melden waarna het sociaal team wordt ingeschakeld. Beekers: ‘Uiteraard wel met toestemming van de persoon zelf.’ Met de Haagse horeca en de vrijwilligerscentrale wordt inmiddels gesproken over ‘aanschuiftafels’. ‘De vrijwilliger kan dan als gastheer of gastvrouw optreden. Veel mensen vinden het toch heel vervelend om alleen uit eten te gaan.’

Een ander initiatief is de cursus ‘signaleren van eenzaamheid’, waar werknemers die veel bij mensen thuiskomen in een paar uur getraind worden om eenzaamheid te herkennen. ‘Het zijn monteurs, installateurs. Werknemers die bij de mensen thuiskomen en dus ook veel zien. Ze leren op de training waar ze op moeten letten en kunnen dat vervolgens – met instemming van de persoon in kwestie – melden bij het meldpunt Haagse Aandacht.’

Het laatste taboe

Het zijn mooie en creatieve initiatieven rondom het laatste taboe, zoals Beekers eenzaamheid noemt. ‘Mensen spreken liever over een ernstige ziekte dan over het feit dat ze eenzaam zijn. Een ziekte daar kun je niets aan doen, maar eenzaamheid? Tsja, daar zit toch wat verwijtbaars in. Dit is een samenleving waar je alles zelf moet oplossen, moet regelen en dat lukt niet iedereen.’

Beekers maakt zich zorgen over eenzame mannen. ‘In het algemeen zorgen vrouwen beter voor zichzelf. Mannen kwijnen echt weg, verwaarlozen zichzelf of keren zich af van de samenleving. Dat is fnuikend en niet ongevaarlijk. Meedoen is echt belangrijk. Een mens is nu eenmaal een sociaal wezen, dat lijken we wel eens te vergeten.’

Uitzichtloosheid

Waar zijn persoonlijk affiniteit met eenzaamheid vandaan komt? ‘Ik heb zelf ook wel eenzaamheid gekend. In mijn jeugd, die niet zonder geweld was. Dat gevoel kan ik nog wel terughalen. Toen ik later na jaren in het buitenland te hebben gewerkt, terugkeerde in Nederland, raakte die sociale armoede me meteen. Ik schrok van de armoede, van de uitzichtloosheid in de oude stadswijken. En dat in een rijk land als Nederland.’

Uit dat gevoel kwam in 2004 Resto VanHarte voort, een van de eerste sociale buurtrestaurants van het land. Inmiddels uitgegroeid tot een begrip. Beekers is nog steeds als ambassadeur betrokken bij Resto VanHarte en werd eerder dit jaar verrast met de benoeming tot Officier in Orde van Oranje-Nassau voor al zijn bevlogenheid. ‘Ik vind het mooi om zaken te creëren, op te bouwen. Net zoals een chirurg het mooi vindt om een hart te opereren, zo vind ik het mooi om een sociaal probleem aan te pakken. Zoals nu, hoe breek je het taboe rondom eenzaamheid af. En hoe krijgen we mensen in beweging?’

De meeste mensen moeten volgens Beekers vooral niet aangesproken worden over eenzaamheid. ‘Spreek mensen aan op hun kracht. Vraag of ze iemand willen helpen, of ze vrijwilligerswerk willen doen. Dat werkt, weet ik van Resto VanHarte. Een groot deel van de doelgroep was juist zelf vrijwilliger.’

Eigen schuld, dikke bult

Beekers spreekt van een eenzame samenleving. De familiebanden zijn losser, het stijgende aantal eenpersoonshuishoudens. ‘De individualisering is doorgeslagen. Het geloof in de maakbaarheid van de samenleving, het gebrek aan empathie met de kwetsbare mensen. Het is toch vaak “eigen schuld, dikke bult”. Maar ik geloof echt dat we op een keerpunt staan. De individualisering lijkt over z’n hoogtepunt heen. We zien nu een tegenbeweging. Verbinden is zo’n nieuw begrip dat je nu overal hoort.’

Jessica Maas