Huiskamer voor kwetsbare groepen

In de Amsterdamse Indische Buurt is de huiskamer van Atelier K&K er voor buurtbewoners die in een sociaal isolement zijn geraakt. Een ontmoetingsplek waar kwetsbare mensen hun krachten bundelen en een nieuw netwerk opbouwen. Met mooie initiatieven in en voor de buurt als bijproduct.

“Atelier K&K richt zich op een specifieke groep: buurtbewoners die geïsoleerd zijn geraakt of dreigen te raken vanwege psychische, lichamelijke of sociale beperkingen, gecombineerd met armoede”, vertelt Mieke Maes (59) initiatiefneemster en coördinator van Atelier K&K. Doel is deze mensen een kans te geven zich te ontwikkelen, een sociaal netwerk op te bouwen en activiteiten te ondernemen waardoor ze mee kunnen doen in de buurt. Daartoe biedt Atelier K&K hen een plek en begeleidt het zelfhulpgroepen en – uit de zelfhulpgroepen ontstane – initiatieven in de buurt.

“Ik ben al mijn hele loopbaan intensief betrokken bij mensen aan de onderkant van de samenleving”, zegt Maes. De uit Vlaanderen afkomstige sociaal-cultureel werkster vestigde zich 35 jaar geleden in de Indische Buurt. In 1981 begon ze als welzijnswerker in buurtcentrum De Meevaart. “De buurt was ongelooflijk in verval, de problemen rezen de pan uit. Hier was werk aan de winkel.”

Over Atelier K&K (Kunst & Koken)

  • Atelier K&K is een kleine stichting die met zelfhulpgroepen en buurtinitiatieven ondersteuning biedt aan zo’n tachtig kwetsbare bewoners in de Indische Buurt, Amsterdam-Oost.
  • Atelier K&K heeft zijn onderkomen op de eerste verdieping van buurtcentrum De Meevaart en omvat een huiskamer en een werkruimte van in totaal 90 m2, incl. een pantry die beide ruimtes verbindt.
  • De Meevaart is eigendom van woningcorporatie De Alliantie. De gemeente stelt de huiskamer doordeweeks gratis beschikbaar (huurwaarde 54.000 euro) en de aangrenzende werkruimte tijdens de groepsmiddagen. Daarnaast ontvangt Atelier K&K ruim 61.000 euro subsidie.
  • ‘Vogelaarwijk’ Indische Buurt kwam begin twintigste eeuw tot stand, draagt een sterk multicultureel karakter en telt circa 22.000 inwoners.
  • In 2011 ontving Atelier K&K de participatieprijs van Stichting De Omslag in de categorie ‘doen’.
  • Zie atelierkunstenkoken.nl

Eigen kracht

Atelier K&K is voortgekomen uit een pilot van zorg- en welzijnsorganisaties HVO-Querido en Maes’ toenmalige werkgever Welzijn aan het IJ, bedoeld om de participatie van kwetsbare bewoners in de wijk te versterken. Toen eind 2007 bezuinigingen een einde maakten aan de pilot, besloot Maes op eigen kracht verder te gaan. “De werkwijze die we in de pilot hadden bedacht, had een positief proces op gang gebracht bij de deelnemers, een mix van achttien mannen en vrouwen met psychische problematiek van het dagactiviteitencentrum van HVO-Querido. Daarom wilde ik ermee verder. Zo begon ik Atelier K&K.”

Een eerste groep deelnemers was er al: de mensen uit de pilot, die elke dinsdagmiddag in De Meevaart bijeenkwamen. Zij noemden zich inmiddels een ‘zelfhulpgroep’. Met haar diepe wortels en lange werkervaring in de Indische Buurt wist Maes dat er meer groepen baat konden hebben bij de ontwikkelde aanpak om uit een isolement te komen. Ze stelde het atelier op woensdagmiddag open voor mantelzorgers van een chronisch zieke partner of een kind met een psychische aandoening. Op donderdagmiddag ging een zelfhulpgroep van start voor oudere Turkse vrouwen met lichamelijke en psychische klachten en een taalbarrière. “Mensen melden zich aan via persoonlijk contact of na doorverwijzing van een hulpverlener. Ik heb dan een kennismakingsgesprek, daarna volgt kennismaking met de groep.” De zelfhulpgroepen tellen elk zo’n vijftien deelnemers, met een wisselende opkomst.

Doornemen van de week

Belangrijk is dat de zelfhulpgroepen op een vaste middag samenkomen. “Dat geeft structuur en verantwoordelijkheid”, legt Maes uit. Als ervaren groepswerker biedt ze een veilige omgeving en deskundige begeleiding – dinsdags samen met twee medewerkers van HVO-Querido. Elke zelfhulpgroep heeft ook een paar vrijwilligers. Zij zijn gastvrouw, doen mee en hebben hun inbreng.

Maes: “We starten de middag met het doornemen van de week. Deelnemers vertellen over wat ze hebben meegemaakt of gedaan. Dat werkt heel goed. Geleidelijk aan zie je dat mensen minder opgesloten zitten in hun eigen problemen en meer naar buiten gericht raken.” De deelnemers leren om goed te luisteren, zich te verplaatsen in de ander, zich open te stellen. Zo kunnen ze elkaar tot steun zijn; elkaar helpen met het oplossen van praktische problemen. “Iemand had bijvoorbeeld thuiszorg nodig, een ander had een tip. Ik regel dan dat zij in contact komen”, vertelt Maes.

Krachten bundelen

Atelier K&K heeft niet alleen de beschikking over een gezellig aangeklede huiskamer waar uitwisseling centraal staat, maar ook over een mooie werkruimte ernaast. Dat is de plek waar allerlei activiteiten plaatsvinden na het groepsgesprek. “Daar doen deelnemers samen luchtige dingen zoals spelletjes, kunstwerken maken of recepten uitwisselen”, vertelt vrijwilligster Carla.

Maes: “We prikkelen de deelnemers om hun krachten te bundelen en initiatieven te ontplooien, binnen of buiten Atelier K&K.” Een groepje bezoekt samen musea. “Schoonheid biedt troost. En zo’n activiteit verruimt de blik. Belangstellenden krijgen van ons een gratis museumjaarkaart.” Maes speurt voortdurend naar talenten en daagt deelnemers uit er wat mee te doen. Zo blijkt een deelnemer ‘helende handen’ te bezitten waarmee ze een ander met chronische pijnen verlichting biedt. Een ander is bekwaam met fotograferen, zij is nu de vaste fotograaf van Atelier K&K.

Talenten en buurtinitiatieven

De talenten groeiden uit tot buurtinitiatieven. Uit de dinsdaggroep met psychische problematiek ontstond Kunst uit de Kast. De kunstwerken hangen bijvoorbeeld in wachtruimtes van hulpverleners. Uit de mantelzorggroep is De Proeverij ontstaan, waaraan vrouwen deelnemen met een passie voor koken. De hapjes worden bij allerlei gelegenheden binnen Atelier K&K en in de buurt aangeboden of verkocht. De Turkse vrouwen zijn De Gouden Handen begonnen. Zij verhandelen of showen hun haak- en breiwerk in de Indische Buurt. Uit de zelfhulpgroepen zijn inmiddels 25 mensen uitgestroomd naar deze buurtinitiatieven.

Maes ondersteunt bij het ontwikkelen van de initiatieven, bewaakt de kwaliteit van de producten en probeert met haar netwerk opdrachten binnen te halen. “Zo kunnen deze mensen, die geen werk hebben of geen arbeid kunnen verrichten, toch productief blijven voor de buurt. En verkoop van eigen producten verhoogt de interactie met andere netwerken én maakt dat deelnemers een centje bijverdienen.”

Netwerken aan elkaar knopen

“Ik ben vanuit Atelier K&K steeds bezig met het aan elkaar knopen van netwerken”, zegt Maes. “Met activiteiten versterken we de verbinding tussen de zelfhulpgroepen onderling. En we zoeken samenwerking met andere buurtinitiatieven die gericht zijn op verbinding. Op die manier ontstaan er steeds nieuwe dwarsverbanden en worden sociale netwerken groter, ook door deelname van Atelier K&K aan evenementen in de buurt.”

Zo hebben de Turkse vrouwen van De Gouden Handen onder leiding van de initiatiefneemster van een ander buurtinitiatief, Haak-In, grote groepskunstwerken gemaakt uit gebruikte plastic tasjes. Deelnemers van Kunst uit de Kast maakten schilderijen voor het Buurtmuseum. Hetzelfde museum startte onlangs een verhalencafé in Atelier K&K waar deelnemers uit de zelfhulpgroepen – én Maes zelf – vertelden wat de winter in de Indische Buurt voor hen betekent. Tijdens de laatste Week tegen Eenzaamheid organiseerde Atelier K&K een succesvolle Langste Eettafel van Nederland, verzorgd door De Proeverij.

Geraakt

Gemiddeld participeren mensen zo’n vier jaar in Atelier K&K. Daarna stromen ze uit, in het beste geval omdat hun wereld groter is geworden en zij hun sociale netwerk hebben uitgebreid. Maes: “Wij blijven wel onderdeel van hun netwerk zolang zij in de buurt wonen. Ze kunnen altijd langskomen om even bij te tanken.” Soms stromen deelnemers uit door verhuizing of overlijden. Ongeveer de helft van de deelnemers zijn blijvers. “Zij hebben geen cent te makken of zijn op Atelier K&K aangewezen voor hun sociale contacten.” Farzana, actief in De Proeverij: “Ik voel me hier veilig; de mensen hier om me heen voelen als mijn familie. Ik ken buiten de K&K niemand. Mijn echte familie zit in Pakistan.”

Voor initiatiefneemster Maes staat vast dat mensen met een psychische aandoening die een plek als Atelier K&K hebben waar zij anderen ontmoeten en waar zij mee kunnen doen, minder snel een terugval hebben. Ze hoorde onlangs van een deelnemer die vertelde: “Ik heb mijn hele leven zo’n last van diepe depressies gehad. Maar ze duren veel minder lang sinds ik hier ben. En ik hoef niet meer zo vaak naar de psychiater.” Het raakte haar, zegt Maes. En het illustreert precies waarom ze dit werk doet.

Carin Giesen, maart 2014

Nawoord

Anders dan de locaties die ik tot nu toe bezocht, heeft Atelier K&K niet als primair doel een ontmoetingsplek te zijn. K&K is er voor de ontwikkeling van kwetsbare buurtbewoners, mensen die om uiteenlopende redenen in een sociaal isolement zijn geraakt en niet mee kunnen doen. Structuur, veiligheid en intensieve begeleiding stimuleren hen hun sociale netwerk te versterken, de krachten te bundelen en actief te worden in hun buurt. Echter, zonder een warm, huiselijk trefpunt, een plek waar mensen het fijn hebben met elkaar en lief en leed delen, had dit bijzondere participatie-initiatief van Mieke Maes niet kunnen slagen.