Het nut van een eenzamengeleidehond

De kinderen van meneer Janssen hebben een oplossing bedacht voor de eenzaamheid van hun vader: ze kopen een hond voor hem. Het hebben van een huisdier heeft allerlei positieve effecten op het leven van mensen. Maar, helpt het ook echt tegen eenzaamheid?

Meneer Janssen voelt zich eenzaam. Hij heeft geen relatie en is alleenstaand. Hij kent wel mensen in zijn dorp. Bij de boodschappen komt hij hen tegen en maakt hij een praatje, maar bij geen van hen gaat hij op visite. Zij bezoeken hem ook niet. Familieleden komen af en toe op bezoek, maar die hebben het druk genoeg met hun eigen leven. De kinderen van meneer Janssen hebben een oplossing bedacht voor de eenzaamheid van hun vader. Ze kopen een hond voor hem, dan heeft hij een maatje en voelt hij zich niet meer zo eenzaam.

Het hebben of nemen van een huisdier wordt regelmatig in verband gebracht met een vermindering van eenzaamheid. Het is een sympathieke gedachte, maar is er ook bewijs voor?

Positieve effecten

Huisdieren worden in verband gebracht met allerlei positieve aspecten. Zo voelen mensen met een huisdier zich minder vaak alleen en voelen ze zich nuttiger, omdat ze iets hebben om voor te zorgen1. Eenzame vrouwen met huisdieren hebben bovendien minder kans op een hoge bloeddruk en hartziekten2. Ondanks dat deze positieve aspecten allemaal in verband te brengen zijn met het verschijnsel eenzaamheid, wijst onderzoek uit dat het hebben van een huisdier geen effect heeft op de eenzaamheid zelf3.

Dat is ook niet zo verwonderlijk. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als een situatie waarin een onplezierig of ontoelaatbaar tekort aan bepaalde (kwaliteit van) relaties wordt ervaren4. In dit geval is vooral de beschrijving ‘bepaalde relaties’ belangrijk. Dit impliceert namelijk dat de ene relatie niet zomaar door de andere te vervangen is. Wanneer iemand een partner, vriend of vriendengroep mist, dan is deze relatie niet te vervangen door een huisdier. De inhoud van de relatie is niet gelijk. Een mens-tot-dierrelatie is geen goede vervanging voor een mens-tot-mensrelatie.

Geen vervanging

Maar is het dan niet zo dat mensen met een huisdier makkelijker in contact komen met anderen, bijvoorbeeld omdat ze op straat makkelijker een praatje maken? Misschien is dit wel waar, maar dit heeft geen relatie tot eenzaamheid. Evenals het huisdier zelf, is iemand waarmee op straat een praatje gemaakt wordt, in de meeste gevallen geen goede vervanging voor de gemiste relatie.

Dat wil niet zeggen dat eenzame mensen het niet fijn vinden om op straat een praatje te maken. Dit biedt afleiding en draagt bij aan een gevoel van sociale kunde. Het neemt echter niet het gemis weg dat ten grondslag ligt aan de eenzaamheid. Een bijkomend probleem is dat eenzaamheid vaak gepaard gaat met problemen als sociale angsten5, verlegenheid5,6 en een lage eigenwaarde7. Mensen met dit soort kenmerken zijn niet goed in het maken van een praatje met een willekeurig persoon.

Interventie met huisdieren

Waar komt de gedachte dan vandaan dat een huisdier hebben echt eenzaamheid bestrijdt? Waarschijnlijk is er een verwarring met het hebben van een huisdier en het volgen van Animal Assisted Therapy (AAT). In de Verenigde Staten wordt eenzaamheid veel meer dan in Europa gezien als een probleem waarvoor je naar een psycholoog gaat of therapie volgt8. AAT is een vorm van therapie waarbij huisdieren een rol spelen. Bij AAT is er sprake van een therapeutische interventie, wat veel meer omvat dan het hebben van een huisdier. Onderzoek toont aan dat AAT effectief eenzaamheid kan bestrijden9. Overigens geldt dit ook wanneer in plaats van echte honden, robothonden worden ingezet10.

Eenzaamheid is een ingewikkeld probleem. Er zijn allerlei oorzaken denkbaar waardoor iemand zich eenzaam is gaan voelen en die achterliggende problemen zijn belangrijk voor het vinden van een oplossing. Eenzaamheid bestrijden is hard werken en investeren in de eigen vaardigheden en het ontwikkelen van (bestaande) contacten. Het hebben van een huisdier heeft allerlei positieve effecten op het leven van mensen. Maar een huisdier nemen is geen shortcut naar je minder eenzaam voelen.

Over Eric Schoenmakers

Op basis van wetenschappelijk onderzoek bespreekt dr. Eric Schoenmakers maandelijks een aan eenzaamheid gerelateerd onderwerp. Schoenmakers promoveerde in oktober 2013 op het onderwerp ‘eenzaamheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is auteur van het boek Coping with Loneliness. Momenteel is Schoenmakers onder andere werkzaam als docent Toegepaste Gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven.

Terug naar Een blik uit de wetenschap 

Literatuur

  1. Cornelissens A. Huisdieren kunnen vaak de eenzaamheid verdrijven. Mens en Gezondheid, geraadpleegd op mens-en-gezondheid.infonu.nl/leven/104506-huisdieren-kunnen-vaak-de-eenzaamheid-verdrijven.html, 2012.
  2. Bergma A. Een huisdier tegen eenzaamheid. Psychologie Magazine, geraadpleegd op www.psychologiemagazine.nl/web/Artikelpagina/Een-huisdier-tegen-de-eenzaamheid-1.htm, 1997.
  3. Gilbey A, McNicholas J, Collis, GM. A longitudinal test of the belief that companion animal ownership can help reduce loneliness. Anthrozoos: A Multidisceplinary Journal of the Interactions of People & Animals. 2007; 20: 345-353.
  4. De Jong Gierveld J. Developing and testing a model of loneliness. Journal of Personality and social Psychology. 1987; 53: 119-128.
  5. Anderson CA Harvey RJ. Brief report: Discriminating between problems in living: An examination of measures of depression, loneliness, shyness, and social anxiety. Journal of Social and Clinical Psychology. 1988; 6: 482-491.
  6. Dill JD, Anderson CA. Loneliness, shyness, and depression: The etiology and interrelationships of everyday problems in living. In: Joiner T, Coyne JC (eds), The Interactional Nature of Depression: Advances in Interpersonal Approaches. Washington, D.C.: APA, 1999.
  7. De Jong Gierveld J. A review of loneliness: Concept and definitions, determinants and consequences. Reviews in Clinical Gerontology. 1998; 8: 73-80.
  8. Masi CM, Chen HY, Hawkley LC, Cacioppo JT. A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review. 2011; 18: 219-266.
  9. Banks MR, Banks WA. The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. Journal of gerontology: Medical Sciences. 2002; 57A: 428-432.
  10. Banks MR, Willoughby LM, Banks WA. Animal-assisted therapy and loneliness in nursing homes: Use of robotic versus living dogs. Journal of the American Medical Directors Association. 2008; 9: 173-177.