Iedereen kan een verschil maken

Eenzaamheid kan zowel positief als negatief kan zijn. Mijn lange relatie met eenzaamheid bestempelt het namelijk niet gelijk als negatief, in tegenstelling tot hoe er vaak in onze maatschappij naar wordt gekeken. In dit artikel wil ik ook de positieve kanten van alleen zijn bekijken.

Door Olena Trompert, redactielid UP

Olena Trompert

Ikzelf heb altijd gedacht dat het ergste wat je kan overkomen als je je eenzaam voelt, is om alleen te zijn op je sterfbed. Daarnaast heb ik ook vele andere negatieve gevolgen van eenzaamheid gevonden: het veroorzaakt gezondheidsrisico’s (van een zwak immuunsysteem tot ongezond gedrag), het maakt je ongelukkig, het kan ertoe leiden dat je je terugtrekt en het verhoogt de kans op voortijdig overlijden. Een naar lijstje nietwaar?

Eenzaamheid als probleem

Eenzaamheid is vooral een probleem wanneer mensen deze sterk of langdurig voelen. Wat dan zoal kan voorkomen: niet verbonden voelen met anderen, een negatief wereld- en zelfbeeld, minder bewegen, minder gezond eten en grotere kans op verslaving. Bovendien kan het mensen belemmeren in hun functioneren. Zij gaan namelijk vaak sociaal contact uit de weg. Daardoor kunnen zij vriendschappen kwijtraken, hun werk verliezen, zorg gaan mijden en daardoor uit beeld raken bij diverse (hulp)instanties.

Positieve gevolgen

De voordelen van zijn minder bekend dan de nadelen. Toch kunnen we er wel een aantal noemen. Algemeen gezegd kan eenzaamheid leiden tot ontwikkeling, en dan vooral de persoonlijke ontwikkeling en prestaties. Ook kan eenzaamheid deel uitmaken van het grotere geheel van wat we rouwverwerking noemen. Retraite, meditatie, stilte, contemplatie. Al deze woorden zijn verbonden met eenzaamheid. Kunstenaars, schrijvers, topsporters, componisten, alles wat gecreëerd wordt door de mens heeft ruimte nodig. Eenzaamheid biedt deze ruimte.

magazine eenzaamheidMagazine UP over eenzaamheid

Tijdens de Week tegen Eenzaamheid was het herfstnummer van UP geheel gewijd aan het thema eenzaamheid. UP is het magazine van de cliëntenraad van GGZ-organisatie Lister. In dit blog schrijft redacteur Olena Trompert over hoe zij tegen eenzaamheid aankijkt, een ingekorte versie van haar artikel in UP.

Het (gratis) magazine is hier als pdf te downloaden

Functie in 'mens zijn'

Volgens verschillende onderzoekers heeft eenzaamheid een functie in het ‘mens zijn’. Het wordt gezien als een signaal van lichaam of geest dat duidelijk maakt dat er iets mis is of ontbreekt met ons leven. Dit signaal zetten we om in gedrag. We gaan bijvoorbeeld contact zoeken met bepaalde mensen, een nieuwe bezigheid oppakken of we gaan onszelf afvragen wat we nu precies willen in ons leven. Eenzaamheid kan dus ook beschouwd worden als een veranderende kracht.

Bijna in sociaal isolement

Ik ben zelf ook eenzaam geweest in mijn leven. Eerst als een kind en tiener die niet voldeed aan de heersende normen en waarden van mijn omgeving. Daarna kwam ik zelfs bijna in een sociaal isolement vanwege het verhuizen naar een ander land en de last ondervinden van mijn psychische aandoening. Of ik last had van deze eenzaamheid? Ja, ik heb dit zware en hopeloze gevoel wel ervaren.

Onverwachte ontwikkelingen

Feitelijk is het een pijn want onze hersens registreren het als fysieke pijn (Harvard Business Review: Burnout at work isn’t just about exhaustion, it’s also about loneliness. Emma and Marissa King, June 29, 2017). Toch heeft mijn eenzaamheid aan de wieg gestaan van vele onverwachte prestaties en ontwikkelingen. Zo heb ik de Nederlandse taal in twee jaar geleerd, ben ik begonnen met wekelijks een uurtje hardlopen en heb ik tijdens mijn herstelperiodes enkele kunststukken gemaakt. Het heeft mij dus geholpen bij mijn persoonlijke groei en om sterker uit de situatie te komen.

Eenzaamheid als honger

Ik denk dat het vooral belangrijk is hoe je er mee omgaat. Zo heb ik gelezen dat eenzaamheid als honger beschouwd kan worden: zolang je het weet te bevredigen valt het mee.

Vrijwilligerswerk

Eén op de drie mensen die zich eenzaam voelen en vrijwilligerswerk doen, voelt zich minder eenzaam door dit vrijwilligerswerk. Er is wel een drempel om vrijwilligerswerk te gaan doen. Zo doet ruim één op de vijf mensen geen vrijwilligerswerk omdat zij daar niet voor gevraagd worden. Kennelijk is gevraagd worden om vrijwilligerswerk te gaan doen een belangrijke voorwaarde.

De kracht van fysiek contact

Over het ontbreken van lichamelijk contact wordt niet zo gauw gepraat, terwijl het toch een bijzondere kracht is en ook broodnodig. Los van verhalen over baby’s die zonder fysiek contact zich slecht ontwikkelen, deel ik hier mijn eigen ervaring van een maand geleden. Ik had een heel stressvol gesprek op mijn werk. Toen het gesprek beëindigd was kwam een collega naar mijn kamer en vroeg mij wat er aan de hand was, want ik trilde zo. Ik vertelde over mijn ervaringen tijdens het gesprek en toen gebeurde het onverwachte: zij plaatste langzaam en beslist haar hand op mijn schouder. Zij hield haar hand daar totdat na een minuut mijn trillingen waren gestopt. Ik was kalm geworden en ik kon mijzelf weer bijeen rapen tot het volgende gesprek. Een wonder!