Geen eenzaamheid maar genegenheid voor de Marokkaanse oudere

In het filmpje dat Abdelkader Tahrioui had meegebracht om de workshop te beginnen vertellen Fatima en Mimouna over hun oudedag. Ja, ze zijn gelukkig in Utrecht. Ze heeft er haar rust gevonden, zegt Fatima. Naar Marokko gaat ze eens in de drie jaar terug, voor een week of twee. Meer niet. Tegelijk: beide vrouwen hebben hun man verloren. Ze voelen zich eenzaam, ook al zeggen ze het niet met zoveel woorden. Familie zien ze te weinig. Dankzij de cultuurspecifieke maatschappelijke organisatie Attifa hebben ze elkaar leren kennen en ontmoeten ze elkaar, bijvoorbeeld in de gemeenschapstuin van Attifa bij het onkruid wieden om de vijgenplanten de ruimte te geven. ‘Lekker, vijgen’.

Door Marc van Dijck, Coalitie Erbij

Tahrioui is oprichter van Attifa, wat Arabisch is voor ‘genegenheid’. Een mooie naam. Hij heeft een deelnemer en collega meegenomen naar deze workshop om zorg- en welzijnsprofessionals kennis te laten maken met hoe in de Marokkaanse cultuur met eenzaamheid wordt omgegaan. Het is een van de vijf workshops op de Utrechtse werkconferentie Kleurrijk ontmoeten; in andere zaaltjes zitten Surinaamse, Turkse, Chinese en autochtone ouderen met professionals in een soortgelijk gesprek. Onder de professionals is veel buurtteam, wijkverpleging, maar ook zelfstandigen en een deelnemer van een woningcorporatie.

Oprechte interesse

Nu is je eenzaam voelen niet cultuurspecifiek, wordt even duidelijk vastgesteld. Wel kan de situatie waar mensen zich in bevinden te maken hebben met culturele kenmerken. Kennis daarvan, en ook van de taal, helpt de hulpverlener dan om vertrouwen te winnen en idealiter oplossingen aan te dragen. Maar om een oudere Marokkaanse vrouw te kunnen helpen, hoef je als hulpverlener echt niet zelf een Marokkaanse te zijn, wordt ook benadrukt. Het gaat erom dat je oprecht en geïnteresseerd bent. Van hart tot hart contact maken, wordt het genoemd. Vertrouwen winnen doe je niet terwijl je op de klok kijkt.

Foto: Daphne Kuilman

Taboe

Marokkaanse ouderen zullen het er niet over hebben als ze weinig contact hebben met hun kinderen, dat is wel een taboe. Net als eenzaamheid. Het woord ‘eenzaamheid’ zullen Marokkaanse ouderen sowieso niet snel gebruiken in het algemene taalgebruik. Het wordt eerder omschreven als ‘ik verveel me’ of ‘ik ben veel alleen’. Schaamte speelt een rol. Bijvoorbeeld om afhankelijk te zijn. In Marokko voelt de positie van een oudere in de samenleving toch anders dan in de Nederlandse. Er wordt meer waardering gevoeld.

Migrantenouders

De professionals maken verschillende situaties mee als het gaat om de kinderen van migrantenouders. De een wil graag zijn hulpbehoevende ouder(s) in huis nemen, maar stuit op praktische en financiële bezwaren. Mantelzorg wordt aan de ene kant gestimuleerd, aan de andere kant financieel bestraft als er in één huis wordt gewoond. Andere kinderen willen wel goed voor hun hulpbehoevende ouders zorgen, maar een drukke baan, kinderen en mogelijk uitgewaaid naar een andere plaats – het helpt allemaal niet om de verwachtingen van traditionele hechte familiebanden waar te maken. Andersom willen de ouderen hun kinderen geen druk opleggen en vragen misschien een tweede maar geen derde keer om naar die toch wel belangrijke afspraak te worden gereden.

Attifa

Attifa heeft zo’n 90 vaste deelnemers aan de dagactiviteiten. Veel mensen met eenzaamheidsproblematiek worden bereikt via mantelzorgactiviteiten. In het signaleren van problemen spelen ook kleine ondernemers als de groenteboer en bakker een rol. ‘Heel belangrijk’, zegt Abdelkader. Zij merken het wanneer iemand opeens niet meer komt. Daarnaast geeft Attifa voorlichtingsbijeenkomsten in de moskee en worden uitstapjes georganiseerd in samenwerking met de bibliotheek. Bijvoorbeeld naar de tuin Food for Good, waar de deelnemers andere mensen ontmoeten.

Waarschuwing, én tip

Op het einde van de workshop komt nog een stevige waarschuwing, én tip. De groep hoogbejaarde migranten wordt de komende tien jaren groter. Het is een risicogroep voor eenzaamheid, slechte gezondheid, minder meedoen. De tip: alles wat je nu aan preventie doet bij de mensen die nog zin hebben om de deur uit te komen en die nog wel een netwerk hebben, betaalt zich later uit in, hopelijk, minder eenzaamheid.

Scootmobiel

Attifa heeft Fatima en Mimouna goed kunnen helpen, blijkt uit het filmpje. Als het om eenzaamheid gaat, hebben veel mensen het gevoel: hier zit ik alleen mee. Ze moeten ontdekken dat ze het kunnen delen, zegt Abdelkader. Bovendien heeft zijn collega Fatima geholpen een scootmobiel te krijgen zodat ze weer de deur uit komt. Het was een hele exercitie voor Fatima. Ze kan niet lezen. Bovendien moest ze zich het straatverkeer met de scootmobiel ook nog eigen maken, want fietsen of autorijden had ze nooit gedaan. Dat werd scootmobielles. Maar nu rijdt ze feilloos naar Attifa.