Wat we tot nog toe hebben geleerd over e-health bij eenzaamheid

E-health inzetten bij eenzaamheid is vrij nieuw. De eerste bevindingen zijn hoopvol. Wat weten we eigenlijk over het gebruik van e-health in het omgaan met eenzaamheid?

Voorbeelden van e-health interventies

oudere-eenzaamheid-skype

Als het in Nederland over succesvolle interventies gaat bij het bestrijden van eenzaamheid, valt al snel de naam van het esc@pe project4. Hierin kregen aan huis gebonden ouderen een computer en ondersteuning om in contact te blijven met hun naasten: doordat opa Skypet, blijft hij in contact met de kleinkinderen. De kracht van deze interventie was dat deze gebruik maakt van bestaande netwerken en dat er niet gezocht wordt naar nieuw contact.

Ook de online versie van de vriendschapscursus 50+ laat positieve resultaten zien6. De online vriendschapscursus is een interventie die voortborduurt op een groepscursus ‘zin in vriendschap’7. De online cursus leert deelnemers meer over vriendschappen. Resultaten laten op lange termijn, ook na afloop van de cursus, een afname zien in eenzaamheid. Dit betekent dat mensen minder eenzaam worden, niet dat hun eenzaamheid verdwijnt.

Meer recent publiceerden Hommerson en Van Tilburg5 een overzicht met eenzaamheid-interventies in de intramurale zorg (pdf) uit het buitenland, waaronder een aantal technologische interventies die reden geven hoopvol te zijn. De onderzochte interventies zijn zeer divers, uiteenlopend van computercursussen tot het gebruik van een robot(zee)hond, maar hebben met elkaar gemeen dat ze gebruik maken van ict-toepassingen.

ICT of e-health?

E-health wordt gedefinieerd als het gebruik van informatie en communicatie technologie (ICT), in het bijzonder het internet, om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of verbeteren1. Omdat eenzaamheid vaak met negatieve gezondheidsuitkomsten2,3 wordt geassocieerd, mag het bestrijden of omgaan met eenzaamheid door middel van ICT benoemd worden als e-health.

Wat we tot nog toe hebben geleerd

Uit eerder onderzoek naar het ontwerp van e-health in relatie tot eenzaamheid blijkt dat een tweetal zaken in ieder geval van groot belang is:

  • het betrekken van de betreffende doelgroep in het ontwikkelproces.
  • het creëren van een waardevolle sociale setting tijdens dat ontwikkelproces8.

Betrokkenheid van de doelgroep vergroot de kansen op succes, want niemand kent de behoeften van het individu beter dan het individu zelf. Een sociale setting waarin de doelgroep waardevol is, stimuleert de input van de doelgroep en daarmee de kansen tot succes. Daarnaast wordt het ontwerpproces door de sociale setting een interventie op zichzelf waarbij mensen om leren gaan met hun eenzaamheid en deze bespreekbaar te maken.

De ‘black box’ die e-health heet

Of e-health applicaties een structurele bijdrage kunnen leveren aan het oplossen of omgaan met eenzaamheid zal moeten blijken. Er is nog te veel dat we niet weten over de toepassing van e-health in het omgaan met eenzaamheid om daar uitsluitsel over te geven. Zo weten we bijvoorbeeld niet aan welke inhoudelijke en vormtechnische voorwaarden applicaties en innovaties moeten voldoen om gebruikt te worden, laat staan om succesvol te zijn bij diverse groepen gebruikers. Het is aan onderzoekers om hier de komende jaren meer grip op te krijgen. De oproep voor projecten rondom dit onderwerp die ZonMW onlangs heeft uitgezet9, zou moeten resulteren in een verruiming van de kennis hierover. 

E-health: het antwoord op al uw problemen?

Een van de succesfactoren van interventies tegen eenzaamheid is dat ze gebruik maken van bestaande netwerken van eenzame mensen. E-health zou een prima middel kunnen zijn om eenzame mensen weer of beter in contact te brengen met hun slapende netwerk. Andere toepassingen zijn ook denkbaar. Wanneer we dit middel slim inzetten, denk ik dat het een bijdrage kan leveren aan het omgaan met eenzaamheid. E-health zal echter geen wondermiddel zijn. Eenzaamheid blijft een complex, individueel probleem dat moeilijk op te lossen of te voorkomen is.

Eric Schoenmakers

Literatuur

  1. Van Rijen AJG, De Lint MW, Ottes L. Inzicht in e-health. Zoetermeer: Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, 2002.
  2. De Jong Gierveld J. A review of loneliness: Concept and definitions, determinants and consequences. Reviews in Clinical Gerontology. 1998: 8; 73-80.
  3. Heinrich LM, Gullone E. The clinical significance of loneliness: A literature review. Clinical Psychology Review. 2006: 26; 695-718.
  4. Fokkema T, Van Tilburg TG. Zin en onzin van eenzaamheidsinterventies bij ouderen. Tijdschrift voor gerontologie en geriatrie. 2007: 38; 185-203.
  5. Hommerson S, Van Tilburg TG. Voorkomen of verminderen van eenzaamheid in de langdurige zorg. Wetenschappelijk onderbouwde inspiratie uit het buitenland. Amsterdam/ Utrecht: VU University/ Coalitie Erbij, 2015.
  6. Bouwman TE, Aartsen MJ, Van Tilburg TG, Stevens NL. Does stimulating various coping strategies alleviate loneliness? Results from an online friendship enrichment program. Journal of Social and Personal relationships. 2016: online first.
  7. Martina CM, Stevens NL. Breaking the cycle of loneliness? Psychological effects of a friendship enrichment program for older women. Ageing & Mental Health. 2006: 10; 467-475.
  8. Ashley L, Thompson D, Rootman I. Participatory design with seniors: Design of future services and iterative refinements of interactive ehealth services for old citizens. Medicine 2.0. 2013: 2; e12.
  9. ZonMW. Create Health, www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/ehealth-en-ict-in-de-zorg/programmas/programma-detail/create-health/.