Tweelingen leggen genetische samenhang eenzaamheid en depressie bloot

Bepalen je genen of je last krijgt van eenzaamheid? Recent verscheen een Brits onderzoek onder meer dan duizend tweelingen naar de genetische samenhang tussen eenzaamheid, sociaal isolement en depressie. Wat betekenen de resultaten voor hoe we met eenzaamheid om moeten gaan?

Het onderzoek past in de trend, want naar een biologische oorzaak van eenzaamheid wordt steeds meer onderzoek gedaan. 

Sociaal, psychologisch, biologisch raamwerk

Eenzaamheid wordt vaak gezien als een sociaal verschijnsel, iets dat samenhangt met de relaties die iemand heeft. Dat een psychologische component meespeelt, is voor de meeste mensen evident. De mate waarin je sociale vaardigheden bezit, of je extravert of introvert bent, etc. hangt logischerwijs samen met de mogelijkheden relatienetwerken te bouwen en te onderhouden. Steeds meer aandacht is er nu voor het biologische, genetische aspect.

In een recent artikel 'Social isolation, loneliness and depression in young adulthood: A behavioural genetic analyses', wordt onderzocht hoe sociaal isolement, eenzaamheid en depressie samenhangen en in hoeverre genetische invloeden deze verbanden verklaren. Dit onderzoek is uitgevoerd op een groep van 1116 tweelingen van hetzelfde geslacht afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk.

Samenhang eenzaamheid, sociaal isolement en depressie

De resultaten uit het onderzoek laten zien dat er slechts een beperkte genetische samenhang is tussen sociaal isolement en eenzaamheid. Dit illustreert dat sociaal isolement en eenzaamheid twee verschillende dingen zijn (Lees ook dit blog over isolement en eenzaamheid). Natuurlijk is het zo dat beide vaak samen voorkomen. De onderzoekers tonen echter aan dat dit niet is te herleiden naar een genetische oorzaak. 

Ook eenzaamheid en depressie komen regelmatig gelijktijdig voor. Wat opvalt, is dat eenzaamheid en depressie wél door dezelfde genen worden beïnvloed.

Wat betekent dit?

Kunnen we iets met de wetenschap dat eenzaamheid een genetische component heeft? Het menselijk genoom aanpassen zodat mensen zich niet eenzaam voelen, klinkt als een ethisch zeer beladen vraagstuk. Medicatie om de werking van deze genen te onderdrukken evenzo (Zie ook dit blog over de medicalisering van eenzaamheid). Wat dat betreft kunnen we met deze wetenschap in de praktijk niet veel.

Wel interessant voor mensen die zich inzetten om eenzaamheid te bestrijden, is het inzicht in de biologische samenhang tussen eenzaamheid en depressie én het ontbreken van die samenhang tussen eenzaamheid en sociaal isolement.

Juiste activiteit of interventie bepalen

In onze ijver eenzaamheid op te lossen of te verminderen, richten we ons doorgaans op mensen die verkeren in een sociaal isolement. Voor hen organiseren we activiteiten of interventies gericht op het aangaan van sociale contacten. De onderzoekers benadrukken dat eenzaamheid en isolement slechts beperkt samenhangen - in ieder geval vanuit het perspectief van genetica - en dat deze focus dus niet voor iedereen geschikt is. Zij benadrukken dat het ook van belang is om ons te richten op de beleving van eenzaamheid. Therapeutische interventies lijken hier meer voor geschikt.

Tegelijk kunnen we door het bestrijden van eenzaamheid mogelijk depressies doen afnemen. De onderzoekers zijn uiteraard erg voorzichtig met deze uitspraak. Genetica is een complexe wetenschap en het onderzoek staat nog in de kinderschoenen, maar dit benadrukt het belang van eenzaamheidsbestrijding voor een verdere mentale gezondheid.

Eric Schoenmakers, 6 februari 2017

Op basis van wetenschappelijk onderzoek bespreekt dr. Eric Schoenmakers maandelijks een aan eenzaamheid gerelateerd onderwerp. Schoenmakers promoveerde op het onderwerp ‘eenzaamheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is auteur van het boek Coping with Loneliness. Momenteel is Schoenmakers onder andere werkzaam bij de opleiding Toegepaste Gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven.

Lees meer blogs van Eric Schoenmakers

Literatuur

  1. Matthews T, Danese A, Wertz J, Odgers CL, Ambler A, Moffitt TE, Arseneault L. Social isolation, loneliness and depression in young adulthood: A behavioural genetic analysis. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 2016; 3: 339-348.