Eenzaamheid is goed voor je!

Eenzaamheid is vaak in het nieuws als een negatief iets. En terecht, gezien de gevolgen. Maar wist je dat eenzaamheid ook nuttige kanten kan hebben?

Het negatieve van eenzaamheid zit ook in de definitie ervan: ‘het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties’1. Woorden als ‘onplezierig’, ‘ontoelaatbaar’ en ‘gemis’ hebben een negatieve klank. Dat eenzaamheid een onprettige ervaring is, wil echter niet zeggen dat het per definitie negatief is om je eenzaam te voelen. Eenzaamheid kan ook positieve effecten hebben en heel nuttig zijn. 

Eenzaamheid als prestatiebevorderend middel

Eenzaamheid wordt vaak genoemd als middel om prestaties te bevorderen. Zwemster Sharon van Rouwendaal koos voor drie jaar eenzaamheid met als doel een gouden medaille op de Olympische Spelen2. Schrijver Douglas Adams liet zich door zijn uitgever in eenzaamheid opsluiten in een appartement als hij een deadline voor een boek had, omdat hij anders niet produceerde3. Verschillende kunstenaars sluiten zich in eenzame afzondering af van de wereld om tot creatieve ideeën te komen.

Bij deze voorbeelden gaat het om zelfgekozen isolatie. Mogen we dit wel eenzaamheid noemen? Als we de eerder genoemde definitie van eenzaamheid hanteren, dan passen deze situaties hierbinnen. Mensen kunnen kiezen voor een ‘onplezierig gemis’, bijvoorbeeld omdat dit hen helpt in hun creativiteit of productiviteit. Dit gemis is wellicht niet ‘ontoelaatbaar’, maar dat is geen noodzakelijke voorwaarde om eenzaamheid te ervaren. De betrokken individuen benoemen hun situatie zelf als eenzaamheid en daarmee is het dat ook. Eenzaamheid is immers een subjectief ervaren van het individu. 

Eenzaamheid leidt tot persoonsontwikkeling

Volgens verschillende onderzoekers naar eenzaamheid heeft eenzaamheid een functie in het ‘mens zijn’. Eenzaamheid wordt gezien als een signaal van het lichaam of de geest, dat duidelijk maakt dat er iets mis is of ontbreekt in ons leven. Dit signaal zetten we om in gedrag. We gaan bijvoorbeeld contact zoeken met specifieke mensen, een nieuwe bezigheid oppakken of gaan onszelf afvragen wat we nu precies willen in ons leven. (Zie ook dit blog over existentiele eenzaamheid en dit blog over de evolutionaire kijk op eenzaamheid)

Dit uit zich bijvoorbeeld in de puberteit. Pubers die zich eenzaam voelen, zullen nieuwe contacten zoeken, bestaande contacten uitdiepen en zich afvragen waar ze behoefte aan hebben. Met andere woorden: eenzaamheid leidt tot ontwikkeling. Een ander voorbeeld betreft rouwverwerking. Na het overlijden van een dierbare naaste voelen we ons vaak eenzaam. Deze eenzaamheid zet ons aan het denken over de relatie die we hadden en hoe we dit verlies kunnen opvangen. Eenzaamheid hebben we nodig om het verlies te verwerken4.

Eenzaam zijn is goed voor je… of toch niet?

Eenzaamheid lijkt een belangrijke rol te spelen in de menselijke ontwikkeling. In dat licht bezien is het niet zo erg dat zoveel Nederlanders zich eenzaam voelen en klinkt iets als ‘het bestrijden van eenzaamheid’ ineens onzinnig. Of?

Eenzaamheid is een negatieve ervaring, waar positieve gevolgen aan vast kunnen zitten. Niemand voelt zich graag eenzaam, maar het kan je wel helpen in je ontwikkeling. Echter, niet alle eenzaamheid leidt tot persoonlijke groei of het verwerken van een negatieve ervaring. Soms is eenzaamheid langdurig, uitzichtloos en heeft het enkel negatieve gevolgen. Zoals bij zoveel het geval is, moeten we ook naar een begrip als eenzaamheid genuanceerd kijken. Dat betekent dat we aandacht moeten besteden aan de negatieve kanten van eenzaamheid, maar dat we ons tegelijk moeten realiseren dat eenzaamheid ook natuurlijk en nuttig kan zijn. Zie het als honger; dat is ook geen groot probleem als je maar op tijd wat kunt eten.

Eric Schoenmakers, 12 oktober 2016

Op basis van wetenschappelijk onderzoek bespreekt dr. Eric Schoenmakers maandelijks een aan eenzaamheid gerelateerd onderwerp. Schoenmakers promoveerde op het onderwerp ‘eenzaamheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is auteur van het boek Coping with Loneliness. Momenteel is Schoenmakers onder andere werkzaam bij de opleiding Toegepaste Gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven.

Lees meer blogs van Eric Schoenmakers

Literatuur

  1. De Jong Gierveld J. Eenzaamheid: Een meersporig onderzoek. Deventer: Van Loghum Slaterus, 1984.
  2. Drie jaar eenzaamheid beloond met Olympisch goud, Trouw, 15-8-2016
  3. Adams D. The Salmon of the Doubt. New York: Ballantine Books, 2002.
  4. De Jong Gierveld J, Raadschelders J. Types of loneliness. In LA Peplau & D Perlman (Eds.), Loneliness: A sourcebook of current theory, research and therapy. New York: John Wiley, 1982.