Een eenzame vlucht: vluchtelingen en eenzaamheid

Veelvuldig zijn vluchtelingen in het nieuws. Deze mensen laten hun vrienden, familie en cultuur achter om asiel te zoeken in Europa. Hoe vatbaar zijn zij eigenlijk voor eenzaamheid?

Vluchtelingen en asielzoekers vormen een marginale en vaak machteloze groep in Westerse samenlevingen. Zolang zij geen verblijfstatus hebben, leven zij in constante angst uitgezet te worden. Zij hebben doorgaans geen of minder toegang tot werk, verblijfsruimte, opleiding en sociale zekerheid. Deze zware leefsituatie maakt dat asielzoekers risico lopen op mentale gezondheidsklachten, zoals eenzaamheid1

Eenzaamheid bij vluchtelingen

Ook vluchtelingen met een verblijfstatus lopen een groot risico op eenzaamheid. Eenzaamheid ontstaat bij veranderende situaties in iemands leven2. Vluchtelingen verlaten huis en haard op zoek naar een betere toekomst. Hierbij worden zij gescheiden van hun sociale omgeving, hun familie en vrienden. Ze laten bovendien hun thuiscultuur met alle daarbij behorende gebruiken, normen en waarden achter. Dit alles ruilen ze in voor een ander land waarin ze de mensen niet kennen en waar ze moeten gaan aarden in een cultuur waarvan ze de gebruiken niet kennen. 

Het probleem van eenzaamheid en andere mentale problemen bij vluchtelingen en asielzoekers mogen we niet onderschatten. Vluchtelingen hebben vaak meervoudige traumatische ervaringen, welke psychische problemen oproepen. Eenzaamheid is een van de grootste problemen van vluchtelingen, hetgeen ten koste gaat van hun kwaliteit van leven3

Probleem voor de toekomst

Wanneer we kijken naar de grote groep vluchtelingen die op dit moment Europa binnenkomt, zal eenzaamheid op dit moment niet hun grootste probleem zijn. Onderzoek laat zien dat eenzaamheid voor mensen pas van belang is, wanneer in andere voorwaarden, zoals veiligheid, is voorzien4

Dit sluit aan bij de gedachten van Maslow die stelde dat de behoeften van de mens in lagen is opgebouwd. Om aan de behoeften in een hogere laag toe te komen, dienen de lagere lagen gerealiseerd te zijn. De behoefte aan sociaal contact is de derde laag in de piramide van Maslow. Voordat dit belangrijk is, hebben mensen lichamelijke behoeften (denk aan eten en drinken; de onderste laag) en behoefte aan veiligheid en zekerheid (tweede laag).

De behoeftepiramide van Maslow

Aanzet tot een oplossing

Vluchtelingen zullen in de (nabije) toekomst te maken gaan krijgen met een grote eenzaamheidsproblematiek. Het is aan ons allen, wellicht met onze hulpverleners voorop, om daar iets aan te doen. Bij voorkeur in preventieve zin, want van eenzaamheid herstellen, blijkt niet zo gemakkelijk te zijn. 

We kunnen allemaal een bijdrage leveren door een gevoel van thuis en acceptatie te creëren voor deze mensen. Canadees onderzoek naar maatjesprojecten tussen Canadezen en Afrikaanse vluchtelingen leert ons dat vluchtelingen aangeven minder eenzaamheid te ervaren dankzij het maatjesproject. Het is niet zeker of eenzaamheid ook feitelijk is afgenomen, noch of dit op de Nederlandse situatie overdraagbaar is, maar het is een positief signaal5.

Eric Schoenmakers, 10 december 2015

Op basis van wetenschappelijk onderzoek bespreekt dr. Eric Schoenmakers maandelijks een aan eenzaamheid gerelateerd onderwerp. Schoenmakers promoveerde op het onderwerp ‘eenzaamheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is auteur van het boek Coping with Loneliness. Momenteel is Schoenmakers onder andere werkzaam als docent Toegepaste Gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven.

Lees de andere blogs van Eric Schoenmakers 

Gebruikte literatuur

  1. Stewart M, Simich L, Shizha E, Makumbe K, Makwarimba E. Supporting African refugees in Canada: Insights from a support intervention. Health & Social Care in the Community. 2012; 20: 516-527.
  2. De Jong Gierveld J. A review of loneliness: Concept and definitions, determinants and consequences. Reviews in Clinical Gerontology. 1998; 8: 73-80.
  3. Ryan DA, Kelly FE, Kelly BD. Mental health among persons awaiting an asylum outcome in Western countries: A literature review. International Journal of Mental Health. 2009; 38: 88-111.
  4. Rokach A, Sharma M. The loneliness experience in a cultural context. Journal of Social Behavior and Personality. 1996; 11: 827.
  5. Strijk PJM, Van Meijel B, Gamel, CJ. Health and social needs of traumatized refugees and asylum seekers: An exploratory study. Perspectives in Psychiatric Care. 2011; 47: 48-55.

Lees alles over eenzaamheid