De medicalisering van eenzaamheid

In toenemende mate wordt eenzaamheid als een ziekte, aandoening of stoornis beschouwd, die met pillen te behandelen valt. Wat moeten we met deze medicalisering van eenzaamheid?

Eenzaamheid is een probleem van alle tijden. Nietzsche, Dante en Twain schreven al over dit fenomeen. Ik ben er dan ook van overtuigd dat eenzaamheid bij de mensheid hoort. De manier waarop we ertegenaan kijken verandert wel. Waar eenzaamheid lange tijd als sociaal of psychologisch verschijnsel gezien werd, komt nu een medisch perspectief op. 

Een medische doorbraak

Dat eenzaamheid als een medisch probleem gezien wordt, valt wel te verklaren. Er wordt intensief onderzoek gedaan naar de relatie tussen eenzaamheid en gezondheid. Uit dit onderzoek blijkt dat eenzaamheid een belangrijke voorspeller is voor allerlei gezondheidsklachten. Gezondheidsklachten brengen kosten met zich mee. Oud-minister Klink becijferde dat eenzaamheidsbestrijding tot twee miljard euro aan gezondheidskosten kan besparen.

Op zich vind ik die aandacht vanuit medische hoek mooi. Feit blijft immers dat eenzaamheid een veelzijdig probleem is en dat we met zijn allen nog niet bijzonder succesvol zijn gebleken in het bestrijden ervan. Wellicht kan de medische discipline een bijdrage leveren aan een doorbraak.

Een pil tegen eenzaamheid

De medische aandacht brengt ook een risico met zich mee, namelijk dat eenzaamheid als een ziekte, aandoening of stoornis beschouwd wordt. Net als bijvoorbeeld depressies en angststoornissen. Deze visie veronderstelt dat eenzaamheid, evenals andere ziektes, geneesbaar of op zijn minst beheersbaar moet zijn, bijvoorbeeld met een pil of therapie.

Een pil tegen eenzaamheid bestaat niet. Dat betekent niet dat er niet naar gezocht wordt. Farmacologisch onderzoek bevindt zich in de fase van dierproeven. Bij verschillende diersoorten zouden bepaalde stoffen een positieve werking hebben op de gevolgen én de beleving van isolement. Zo blijkt dat zij na een isolement makkelijker opnieuw participeren in groepen wanneer zij die stoffen toegediend krijgen1. Dit type onderzoek staat nog in de kinderschoenen, maar de dag dat mensen bij eenzaamheidsklachten medicatie voorgeschoteld krijgen, komt dichterbij.

Eenzaamheid is geen ziekte

Is het wel wenselijk om middels medicijnen (eenzaamheids-)gevoelens en gedragingen van mensen te beïnvloeden? Zelf denk ik dat het per situatie verschilt. Het belangrijkst is de kwaliteit van leven van de betreffende persoon, en de afweging wat de kwaliteit van leven het meest positief beïnvloedt. Bij bijvoorbeeld depressieve klachten, angststoornissen, psychoses en ADHD geven we al een pil. Maar er is een verschil.

Eenzaamheid is geen ziekte, aandoening of stoornis. Mijn persoonlijke standpunt is dat eenzaamheid onderdeel van het leven is. Iedereen voelt zich wel eens eenzaam, dat hebben we soms ook gewoon nodig. Dat onderzoek aantoont dat gemiddeld dertig tot veertig procent van de Nederlanders zich eenzaam voelt, sterkt mij in deze gedachte. Het kan niet zo zijn dat met al deze mensen iets mis is.

Alle aandacht is goed

Voor mensen die zich structureel eenzaam voelen én die daar iets aan willen doen, is extra aandacht goed, of deze nu uit medische, psychologische, sociale of uit een andere hoek komt. Nog beter zou het zijn als deze disciplines samen gaan nadenken over hoe zij deze mensen kunnen helpen. Een mens is immers niet alleen een biologisch, psychologisch of sociaal wezen, maar een combinatie van dit alles. Ik pleit dus niet voor een medicalisering, maar voor een multidisciplinarisering van het verschijnsel eenzaamheid.

Eric Schoenmakers, 12 oktober 2015

Lees ook

Op basis van wetenschappelijk onderzoek bespreekt dr. Eric Schoenmakers maandelijks een aan eenzaamheid gerelateerd onderwerp. Schoenmakers promoveerde in oktober 2013 op het onderwerp ‘eenzaamheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is auteur van het boek Coping with Loneliness. Momenteel is Schoenmakers onder andere werkzaam als docent Toegepaste Gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven.

Lees de andere blogs van Eric Schoenmakers

Gebruikte literatuur

  1. Cacioppo S, Grippo AJ, London S, Goossens L, Cacioppo JT. Loneliness: Clinical import and interventions. Perspectives on Psychological Science. 2015; 10: 238-249.